Plü süt, plü chod e plü paca naiv

(anr/afi) Las consequenzas da la süttina in Engiadina Bassa gnaran visiblas pür in ün pêr ons. Il clima da l’avegnir procurarà per müdamaints eir in l’agricultura e’l turissem. Quists dis es gnü publichà il terz rapport naziunal davart il müdamaint dal clima. Quel dà ün sguard in l’avegnir pussibel da nos pajais e las datas nu d’eiran amo mai uschè precisas. Fingià dals ons 2007 e 2011 d’eiran gnüts preschantats ils rapports correspundents. Il cussagl federal vaiva incumbenzà a la «MeteoSchweiz» da realisar quist stüdi. Ils scienziats han fat quai insembel cul Politecnicum da Turich e’l «Oeschger-Zentrum». L’intent dal scenari climatic per la Svizra es da preparar il pajais pels eventuals müdamaints chi sun forsa da spettar.

Mincha duos ons

Stagiuns sco la stà passada as pudessan repeter mincha duos ons. Quai chi significha stress da chalur pels umans e per las bes-chas e quai plü suvent co fin qua. Ils scienziats fan quint cha la temperatura dürant la stà crescha per 4.5 grads. Amo plü extrem crescharan las temperaturas süllas otezzas. Da l’on 2060 muossarà il termometer situà al nord da las Alps fin 4.5 grads daplü e quel i’l süd as müdarà per ses grads vers il chod. Uschè poja dar cha in ün on tuot normal daja in Svizra l’ün o l’oter lö ingio chi dà dis cun chaluors da fin e passa 40 grads. Actualmaing daja pro stà in media ün di da chalur ed in avegnir crescha quel nomer sün 18 dis per on. La prognosa pels invierns prevezza üna stagiun chi vain plü choda e cun daplü precipitaziuns e quai impustüt in fuorma da plövgia e na da naiv. Il cunfin da nolla grads da la stagiun d’inviern nu sarà fin la mità da quist tschientiner plü sün ün’otezza dad 850 meters sur mar, dimpersà rivarà sün l’otezza da 1500 meters sur mar. La cuverta da naiv suot 1000 meters sur mar as redüarà per 50 pertschient e fin la fin da quist tschientiner perfin per 80 pertschient.

Daplü plövgia co naiv

Eir sün l’otezza quintan ils scienziats cun damain precipitaziuns in fuorma da naiv e quai impustüt da prümavaira. Quai chi portarà cun sai l’üna o l’otra consequenza na be pels vadrets. «Eir ulteriurs stüdis conferman chi darà in avegnir daplü precipitaziuns in fuorma da plövgia e quai pustüt dürant la stagiun d’inviern», declera Angelika Abderhalden da la Fundaziun Pro Terra Engiadina, ed: «Ils mais da stà gnaran adüna plü süts e sainza blera plövgia.» Ils effets da stads uschè süttas sco quella d’ingon saran pür in ün pêr ons visibels. La perita manzuna sco exaimpel la funtana d’aua forta da Vi a Scuol: «La süttina da l’on 2003 ha procurà cha la funtana nun ha tschinch ons plü tard plü manà aua.» Plü difficil as preschantarà la situaziun d’aua per l’agricultura. «Süllas alps gnarà la situaziun culla s-charsdà d’aua plü svelt üna sfida co la sauaziun illa val. Quia daja pel mumaint amo avuonda aua», manzuna l’experta.

Strasoras plü intensivas

Stads cun süttinas as repeteran in avegnir mincha duos ons e na plü sco fin qua ün fin duos voutas pro decenni. Fin la mità da quist tschientiner dürarà il temp da süttina fin ad ün’eivna plü lönch. E schi plouva üna vouta schi esa da far quint cun strasoras chi mainan daplü quantità da precipitaziuns. Quai chi procurarà per daplü boudas, inondaziuns e schlers implits cun aua. Tuot quists fats varan ün’influenza eir pel sectur da turissem, impustüt per quel d’inviern. «Schi vain plü chod e plü süt saraja in avegnir eir plü difficil da prodüer naiv artificiala», disch Abderhalden. Tenor ella nu saran be il terrain e l’ajer plü chods. «I farà dabsögn eir d’indrizs tecnics per sfraidir l’aua sülla temperatura ideala per innaiver.» Ella es da l’avis cha pel mumaint saja plü important da’s far impissamaints co reagir preventivmaing a la situaziun cha’l müdamaint dal clima maina cun sai. «Scha minchün piglia ün pa daplü resguard a l’ambiaint ha quai sgüra ün’influenza sün tuot il svilup.» In quist connex manzun’la da desister l’üna o l’otra vouta da l’auto e dad ir a pè o da trar a nüz la spüerta dal trafic public. Ils experts dal stüdi da la «MeteoSchweiz» sun persvas cha cun masüras e cun üna protecziun dal clima consequaint füssa pussibel da redüer passa la mità dals müdamaints probabels.