Returnar culla locomotiva da vapur en temps vargai

da Martin Cabalzar

L’emprema locomotiva dalla Viafier retica cul num simbolic «Rhaetia» ei stada ina locomotiva a vapur. Ella ha menau 1889 igl emprem tren dalla VR sil tschancun da Landquart a Claustra. Ussa duei la «veglia tatta» vegnir restaurada per rodund in milliun, aschia ch’ella sa puspei reprender sia funcziun oriunda per viadis nostalgics sin tschancuns historics sco tras la Ruinaulta. La «Rhaetia» ei bein ina dallas pli veglias locomotivas dalla Svizra ed aschia d’impurtonza naziunala. Ella ei stada en funcziun sco locomotiva nostalgica aunc entochen avon quater onns. Ella era denton talmein scardalida ch’ella ha la finala dau si defintivamein siu spért ed ha aschia stuiu vegnir prida ord funcziun.

Restauraziun ei urgenta

Damai che viadis nostalgics cun la viafier a vapur ein denton ferm tschercai less ins exnum restaurar e prender puspei en funcziun la veglia locomotiva. Quei corrispunda era all’intenziun dil cussegl grond ch’ha approbau – dil reminent encunter la veglia dalla regenza – in’ incumbensa digl anteriur deputau Rico Stiffler (Tavau). Igl anteriur deputau burgheis-democrat ei perschuadius ch’ils trens nostalgics han in grond potenzial turistic.

Igl ei denton prest era semussau che la restauraziun dalla locomotiva nostalgica caschuna cuosts da rodund in milliun francs e che quella investiziun sa buca vegnir fatga entiramain sur il quen ordinari dalla Viafier retica. Per recaltgar ils mieds finanzials necessaris ei ina gruppa d’adherents dalla VR s’unida cul sustegn dalla VR en ina «Gruppa da project Rhaetia». Ils commembers da quell’uniun ein voluntaris che lessen recaltgar ils mieds finanzials necessaris sin basa privata e dar il support tecnic necessari per la restauraziun dalla «LOK nr. 1». Quell’acziun ei vegnida instradada ufficialmein venderdis vargau a Landquart cun ina locomotiva da reclama che vegn a far fermada el decuors digl onn en pliras staziuns dalla Viafier retica. Allas staziuns principalas ei plinavon planisau acziuns specialas. Entras la lavur gratuita dils voluntaris vegn garantiu che mintga franc recaltgau vegn la finala impundius per restaurar la locomotivia nostalgica che duei suenter la restauraziun puspei cursar sin sia cuorsa serpentina accumpignada da bufs e schuls atras las valladas dil Grischun.

La «Rhaetia» ei in’attracziun turistica che regorda era als piuniers da viafier dil 19avel tschentaner ch’han realisau cun bia iniziativa, curascha, energia e creativitad ina reit da viafier che leventa aunc oz admiraziun e smarvegl. Cun quell’acziun vul ins puspei envidar quella sbrenzla d’entusiassem per enrihir la purschida turistica cun in ulteriur bein cultural evenimentabel, procurond per ina reclama scharmanta per la «viafier culturala», sco la VR scriva en sia communicaziun.

Ina purschida attractiva e tschercada

Sco quei ch’il minister da traffic, cusseglier guvernativ Mario Cavigelli, accentuescha vegnan las prestaziuns dil traffic public regladas en ina cunvegna da prestaziun denter cantun e confederaziun e la Viafier retica. Ella cunvegna vertenta han ins risguardau gia per igl onn d’urari 2018 viadis nostalgics sin il tschancun denter Tavau e Filisur. Sco quei ch’il directur dalla Viafier retica Reto Fasciati sa sincerar ein quels quater viadis quotidians, ch’ein vegni purschi sin quei tschancun denter ils 10 da matg ed ils 28 d’october, stai frequentai ordvart bein. Tut en tut hagien ins transportau sin quei tschancun en quella perioda buca meins che 65 000 persunas. Quei seigi treis ga dapli ch’igl onn precedent sin il medem tschancun. Perquei vegn quella purschida era a vegnir offerida per igl onn 2019.

«Cultura da viafier Grischun»

Las bunas experienzas fatgas cul menaschi d’emprova denter Tavau e Filisur animeschien e giustificheschien da preveder egl avegnir tals viadis nostalgics cun trens historics per la fin d’jamna era tras la Ruinaulta ed en temps da fuolla duront la stad era silla lingia dil Bernina. Ulteriuras propostas en quei grau quenta Cavigelli saver recaltgar el rom dalla strategia «cultura da viafier Grischun» che vegn elaborada cumineivlamein dalla Viafier retica e dil cantun Grischun. La finamira da quella strategia seigi d’elaborar mesiras per mantener la cultura da viafier sco bein cultural e da promover il turissem da cultura da viafier el Grischun. Tenor il directur Fasciati duein las examinaziuns previdas dar in maletg cumplessiv davart la valeta historica dil material rullont e cuntener propostas per ulteriuras activitads ch’ein necessarias per promover il turissem. El medem mument duein secapescha era las damondas finanzialas vegnir sclaridas. Culs resultats concrets che resortan da quella strategia quentan ins denton pér el decuors da l’auter onn.

En scadin cass quentan ton Cavigelli sco Fasciati cun entradas supplementaras grazia alla purschida da viadis nostalgics. Quels cattien numnadamein gronda accoglientscha ed hagien carmalau numerus hosps novs el cantun Grischun. Els considereschan quels viadis nostalgics sco impurtontas ed attractivas purschidas turisticas cun caracter da nischa. En quei senn sappi la Viafier retica far purschidas unicas e nunconfundiblas, puntuescha Fasciati.