Per scolaziun e scuntrada

(anr/abc) Ier mesjamna avonmiezgi han ils affons dallas scolas romontschas dalla Surselva giu liber. Lur scolastas e scolasts han numnadamein giu scola. Ellas ed els ein separticipai a Glion al Di da romontsch dalla Conferenza generala romontscha sursilvana. Francestg Friberg, il president dalla Conferenza generala romontscha sursilvana (CGS), ha saviu beneventar 160 scolastas e scolasts. Ellas ed els fan part d’in’uniun cun finamira circumscretta en dus cavazzins: scolaziun e scuntrada. Dapi biars onns ei la rimnada dil persunal d’instrucziun dallas scolas romontschas ella Casa Sentupada dallas soras dominicanas dalla claustra a Glion. Igl andament di Di da romontsch ei organisaus aschia che scolastas e scolasts han caschun da discuorer in cun l’auter, ei dat pausas ed era els luvratoris san ellas ed els brattar experientschas e tgirar il contact. L’uniun sefuorma da scolastas e scolasts da tut ils scalems e geners. Mussadras, scolastas e scolasts primars, secundars, gimnasials, catechetas e catechets tochen tier pedagogas e pedagogs curativs sevesan gl’emprem tiel caffè, lu serepartan tuttas e tuts en differentas stanzas per suandar ils luvratoris ni referats. L’autra part dalla dieta ei la radunonza generala dall’uniun purtadra dalla CGS.

Dils Schuobacheclers…

Uonn ei la radunonza generala stada igl avonmiezgi ed il suentermiezgi han tuts visitau in dils tschun moduls annunziai. Uonn han participontas e participonts saviu emprender d’enconuscher mieds d’instrucziun novs. In da quels senumna «Filtric – il mied d’instrucziun per lavurs manilas». Nadia Cathomas ha translatau il mied «verlixt&zugenäht» ed adattau quel pil diever ellas scolas romontschas. Il mied ha ella copiau da maniera originala sin in stick electronic en fuorma d’ina forsch. Grazia agl engaschi dalla CGS e sia fracziun da scolastas da textil lavuran las scolas gia cul «Filtric». In referat dil suentermiezgi ei sededicaus als Schuobacheclers. Cun impuls e sustegn ideal e material dil Museum regiunal Surselva han Andrea Veraguth, Andrea Monn e Nina Casanova scaffiu in mied nizeivel per la scola. Cun quel emprendan ils affons la moda da viver da lur urats ed uratas, e tgei ch’ei muntava per affons da stuer ir egl jester. Il mied d’instrucziun dils Schuobacheclers intimescha da far damondas, da cumparegliar e trer conclusiuns tier il svilup dalla societad e dils dretgs dils affons.

… dil graun e dil paun

In ulteriur modul han Aurelia Bergamin e Patricia Cadruvi menau. Las duas scolastas da textil e tenercasa han introduciu el mied «Dil graun tiel paun». En collaboraziun cun Marianne Fischbacher, curatura dil Museum Regiunal Surselva, han ellas sviluppau quel, scolaras e scolars san far leutier lavur pratica, experimentar co igl ei da far paun e sedumandar tgei ch’ei drova pil nutriment fundamental dil carstgaun. Sper il material teoretic cun proverbis, maletgs, ina canzun e fegls da repetiziun san ils affons separticipar a luvratoris pratics, propi cun far paun el pistrin.

In ulteriur modul che scolastas e scolasts han saviu absolver ier ei staus quel da far teater. Il collaboratur dalla Lia Rumantscha ed actur David Flepp ha menau quei luvratori. Monique Huonder ha daferton referiu tier la tematica «Giugs el lungatg» e cun Rilana Cadruvi ha ina gruppa saviu s’approfundar ella tematica «Puls e ritmus, nums da tuns – lein emprender cun giugs e canzuns».

Sustegn pil romontsch als gimnasis

Avon che las 160 persunas ein idas ellas diversas stanzas dalla Casa Sentupada ha la suprastonza dalla CGS clamau alla radunonza generala. Francestg Friberg e ses consuprastonts Aluis Hosang, Catrina Steger, Riccarda Caderas, Pieder Antoni Halter ed Adrian Cathomas han menau quella a moda speditiva. En siu rapport annual ha il president menziunau las vastas activitads dil 2017/18. In accent ei igl engaschi pil material didactic romontsch staus. La CGS ha puspei instradau ed accumpignau la producziun da mieds d’instrucziun. Era la premura pil Center linguistic online Celion ed il center didactic online romontsch Cedid cuntinuescha. Omisduas plattafuormas rimnan ils interess dalla CGS e dallas duas autras conferenzas generalas romontschas, la Conferenza generala romontscha dil Grischun central e la Conferenza Generala Ladina.

Alla fin dalla radunonza generala ha il representant dalla LR, Conradin Klaiss, informau che l’instrucziun da romontsch els gimnasis seigi ussa reglada cun ina clara basa legala. Quei munta denter auter che la scola claustrala da Mustér savess dar dapli peisa al romontsch. Sch’ella fuss promta da far quei profitass il gimnasi da contribuziuns supplementaras che la regenza sa lubir d’ussa naven.