Be cun l’identificaziun düraraja plü lönch

DA FLURIN ANDRY / ANR

Daspö ün decenni exista il cumün da Val Müstair ed avant quatter ons han fusiunà Zernez, Susch e Lavin. Ils grondcusgliers Rico Lamprecht ed Emil Müller presidieschan quists duos cumüns. Da l’on 2001 daiva in Grischun 212 cumüns. A Büman 2019 saraja in tuot il chantun amo 106 cumüns. Daspö s-chars 20 ons es il chantun landervia a realisar sia refuorma territoriala.

Ün elemaint essenzial sun las fusiuns cumünalas, ün oter l’introducziun da las 11 regiuns chi han rimplazzà ils ündesch districts. A l’ultim di da la sessiun da december ha la regenza preschantà il rapport davart las structuras cumünalas. Cun interess extraordinari vaivan let ils deputats al grond cussagl Rico Lamprecht (pbd, Val Müstair) ed Emil Müller (pbd, Sur Tasna) quist rapport. Intant cha Lamprecht presidiescha il cumün da Val Müstair es Müller il president dal cumün fusiunà da Zernez.

Davo cha’l parlamaint vaiva tut cugnuschentscha da quist rapport s’han els tut il temp per exprimer invers l’anr lur experienzas chi han fat cun lur cumüns fusiunats.

«I dovrarà amo üna 
generaziun»

La Val Müstair cun seis ses cumüns es statta la prüma vallada chi ha fusiunà avant desch ons. «Eu poss be confermar cha quai d’eira cun garanzia la dretta decisiun», accentuescha il capo Lamprecht, «fingià avant co far quel pass vaivna miss insembel tscherts sectuors, p. ex. las scoulas o ils uffizis forestals.»

Dals affars chi pertoccaivan a tuot ils cumüns s’occupaiva la Corporaziun regiunala Val Müstair. Las ledschas, uordens e regulativs cumünals hana, sco ch’el disch, armonisà tuots in quist decenni.

In quai chi reguarda las finanzas ha relativà Lamprecht ün pa l’infuormaziun chi’s chatta i’l rapport da la regenza grischuna chi scriva cha la situaziun finanziala dals cumüns grischuns saja fich buna: «Eu nu pudess dir cha’l cumün stetta uossa bler plü bain, la situaziun es però plü stabila. No vain però eir dad accumplir daplüssas lezchas.»

Che chi’s pudess megliorar amo füss tenor el pro las persunas d’età plü attempada l’identificaziun cul cumün: «Quels chi d’eiran adüsats culs cumüns autonoms e forsa eir cunter la fusiun han fadia da s’identifichar cullas nouvas structuras cumünalas», manaja’l, «eu m’impais cha quai dovrarà amo üna generaziun, almain 15 ons, fin cha tuots s’identificheschan cul cumün da Val Müstair.»

«Glieud damain pronta da 
prestar lavur cumüna»

Davo ils quatter ons chi exista il cumün fusiunà Zernez es Müller amo adüna persvas cha quai saja statta la dretta decisiun. «Ils cumüns Lavin, Susch e Zernez d’eiran bainschi eir avant la fusiun finanzialmaing sans, schi vess dat però evenimaints chi vessan chaschunà gronds cuosts vessna gnü istess problems, be sulets.» Ch’in quists ons saja gratià da professiunalisar e megliorar las structuras cumünalas, cuntinuescha’l, «fin chi s’ha armonisà tuot las ledschas ed uordens cumünals düraraja però amo üna jada quatter ons.»

Cha’l cumün da Zernez es amo adüna in tschercha d’üna persuna per in suprastanza cumünala til dà da stübgiar: «Quai nun ha però da chefar culla fusiun, eu craj blerant cha la glieud saja adüna damain pronta da’s metter a disposiziun per surtour caricas publicas, pel cumün, ma eir per societats ed uniuns.»

Chi’s bada eir cha la glieud nu saja plü uschè facilmaing pronta da prestar lavur cumüna sco plü bod i’ls singuls cumüns, agiundscha’l. In quai chi reguarda l’identificaziun cul cumün fusiunà es el da bun anim: «Quella vain adüna megldra, quai suna persvas, pustüt grazcha a las societats culturalas: Abitants d’üna fracziun chantan i’l cor d’ün’otra o giovan teater insembel, uschea nascharà bainbod ün spiert da cumünanza», suppuona Müller.