Architect tuatschin bajegia chasaments ad Uster ed Olten

Da Claudia Cadruvi / ANR

A la staziun a Turitg ma croda si in um cun tempra d’artist ed aura intellectuala. El discurra rumantsch en ses telefonin e prenda il medem tren sco jau. Jau al pledent. El giaja ad Uster. Là haja el gist terminà in project, in bajetg da manaivel da la staziun. Jau cumenz a dumandar tge ch’el fetschia. Architect. Danunder ch’el vegnia. Da Sedrun. E co ch’el haja num. Arthur Loretz. Quest num hai jau già dudì tantas giadas, ma i na fa betg clic. A chasa al googlesch jau. Cler! El è l’um ch’ha gì ensemen cun ses cumpogn l’idea da colliar la Surselva atras la Porta Alpina cun il mund.

In siemi architectonic

La segunda giada ch’jau inscuntr Loretz raquinta el da las sfidas da projectar chasaments gronds e ch’il Prime Tower al plaschia pervi da sia furma sculpturala. Jau al dumond tge ch’el bajegiass sch’el pudess fabritgar insatge tenor ses gust, senza restricziuns da leschas e senza limitas finanzialas.

«Lura bajegiass jau in vitg, betg mo ina chasa, mabain in vitg cun si’entira structura. Quai quittass jau fitg interessant», di el. «Tantas libertads n’enconuschan ins uschiglio betg sco architect. Gliez è la gronda differenza tar l’art nua ch’ins ha tuttas libertads.» Sco architect stoppian ins resguardar leschas e prescripziuns, ils giavischs da patruns-chasa, las limitaziuns tecnicas ed i saja da s’accordar cun inschigners e geologs. E cunzunt stoppian ins s’adattar a las finanzas.

Ses vitg na bajegiass el betg en il Grischun, mabain sper la mar mediterrana, forsa a Marocco nua che las leschas èn pli generusas. «En ils culms ston ins pachetar ina chasa en enormas isolaziuns. Cun in clima miaivel datti dapli libertads. Il cunfin tranter l’intern e l’extern pon ins far flessegiant.» Loretz pensa a l’architect mexican Luis Barragán ch’ha construì cun meds simpels ina bella architectura poetica – tecnicamain forsa betg adina perfetga – ma concisa en sia concepziun.

Schef da dudesch architects

Sco architect ha Loretz gia lavurà en da tuttas constellaziuns. L’emprim ha el fundà cun dus collegas da studi in agen biro a Turitg. Suenter ha el lavurà sur sasez a Sedrun e pli tard sco emploià tar architects a Cuira ed a Zug. Dapi tschintg onns è el engaschà en in grond biro nua ch’el maina en il fratemp sco schef da biro la filiala a Turitg cun ina squadra da dudesch architects.

Questa stad han els terminà la surbajegiada «Kern Süd» sper la staziun ad Uster: 60 abitaziuns plus biros e localitads cun ina surfatscha da 6000 meters quadrat. «Sin quest project sun jau losch, era sch’ins ha gì ina massa restricziuns», di Loretz. Interessant saja stà da stgaffir cun «Kern Süd», cun ses volumen e sias plazzas exteriuras in nov center ad Uster che porschia urbanisticamain in gudogn. La construcziun interna saja stada ina vaira sfida – pauc plaz e fitg stretg. Ma damai che la relaziun cun il patrun-chasa saja stada buna hajan ins pudì realisar las ideas impurtantas.

Gliez na saja per lunsch ora betg adina il cas, conceda Loretz. In architect che fetschia grondas surbajegiadas lavuria adina en in team e blers cuschiniers lavaghian savens la suppa. Questa situaziun enconuschia el da pli baud. Sco emploià n’haja el betg mo gì da prender resguard mintgamai sin il patrun-chasa, mabain era sin ses schef ch’avevan magari autras ideas. «Per il project n’è quai betg adina ideal.»

Investurs e privats

En il fratemp elavura Loretz gia in nov project: In’anteriura fabrica ad Olten sto vegnir bajegiada enturn en 44 abitaziuns pitschnas. I duai dar abitaziuns favuraivlas e tuttina da buna qualitad. Planisà è che tant glieud giuvna sco era persunas pli passadas vivan là. Plinavant èn prevedids locals per mastergn e commerzi. Cun il studi da realisabladad aveva il biro d’architectura cumenzà gia il 2014. «Fin che tut è realisà vai dir e ditg», di Loretz. «Sche tut va sco’i ha dad ir pudain nus finir il 2021.»

Il patrun-chasa è questa giada ina cassa da pensiun. Loretz ha gia savens bajegià per investurs, per exempel tschient abitaziuns inclus Coop per las muniessas da Menzingen. A Sedrun ha el dentant era fatg l’experientscha co ch’igl è da lavurar cun privats. Investurs sajan pli professiunals, privats possian magari esser cumplitgads, ma tut haja sias varts positivas e negativas. Sch’ins prestia buna lavur sa laschian privats persvader da bunas soluziuns architectonicas, sco la chasa Friberg a Sedrun mussia.

Grond u pitschen

En general porschia in pitschen project dapli libertads ch’in grond nua ch’adina blera glieud saja involvida, di Loretz.

Sch’ins legia dentant la glista da tut ses projects vesan ins svelt ch’el n’è betg l’architect per las chasas d’ina famiglia, mabain il planisader per objects gronds. Gia curt suenter ses studi ha el recaltgà premis en concurrenzas d’architectura: per il bogn da Sedrun, per il center da sport ad Andermatt, per la concepziun dal center dal vitg a Sedrun e per l’engrondiment dal hotel la Cucagna a Mustér. Da lez temp avess Loretz gì gust dad influenzar il svilup da Sedrun, in pau sco Gion A. Caminada l’ha fatg a Vrin, ma en in stil pli contemporan. Empè da Sedrun èsi uss Uster ed Olten nua che Loretz lascha enavos ses fistatgs.