Enzatgei ha da vegnir

dad Ursicin G. G. Derungs

Nossa veta sesvolva en ina societad concreta, ch’ei seigi advent ni Nadal ni schiglioc enzatgei. Mo tgei advent san ins plantar en nossa societad? E savein nus tgei che quella societad ei, tgei dinamicas che cuan sut cozza? Las societads occidentalas paran saziadas, mo la globalisaziun ha privilegiau ina part e schau anavos in’autra. Quella ch’era inagada mediamein beinstonta ha tema da curdar al cunfin della survivenza ni schizun sut quel ella paupradad. Partidas politicas che defendevan diversas classas della societad fan vess d’identificar tgi ch’ei vessen da representar ni per tgei ch’ei fuss da s’engaschar. Ellas ein fluidas sco quei ch’ils electurs d’ina gada ein fluids. Luvrers voteschan dretg perquei che quels da dretg empermettan pli bia segirezia. E la burghesia beinstonta votescha seniester (p. ex. a Milaun, ils 4 da mars 2018) perquei che quels de seniester ein ni paran pli preparai da gestir situaziuns cumplexas, e pli cunscients dellas differenzas en in mund che semida e che selai buca trer sur il laisch della «identitad naziunala» ni dell’idea della «segirezia» periclitada che di «igl emprem nus», e lu ils jasters. Mo ual quella populaziun della «identitad», della «tema» e della «segirezia» selai carmalar, buca dalla cumpetenza, mobein da quels che fan buca liungas distincziuns e greschan il pli fetg, e fan appel directamein al pievel sursigliend las instituziuns constituziunalas intermedias – ils populists.

Dir en in tal context che «enzatgei hagi da vegnir» secapescha mo memia da sesez. Mo ch’ins sa buca tgei. E dir quei el temps che las confessiuns numnan igl advent, resca da purtar il discuors directamein viers ina banalitad «religiusa» che sligia tuts problems cun sereferir ad in pallid salvader; banalitad della quala il Nadal, la regurdientscha della naschientscha de Jesus, ei l’emprema unfrenda. Perquei che Nadal duess atgnamein buc esser la fuigia el «religius», mobein vess dad esser la scuvretga dil human, de quei che nus emblidein meinsvart dad esser e che fuss atgnamein quei ch’ha da vegnir.

Pertgei nus essan buca cumplets – per cletg! Era sche nus vein tut. «En ina certa vegliadetgna han ins tut quei ch’ins drova, e quei ch’ins ha buc drov’ins buc», scheva in’amitga che cumpleneva in impurtont anniversari. Mo buca tut il human s’exaurescha el material. Perquei dat ei – dess ei – adina «zatgei ch’ha da vegnir», sur ils basegns immediats o ch’ein pli u meins satisfatgs.

Nus buca mo vein speronza. Nus essan speronza, projectai viers igl avegnir. Cu enzatgi sa distinguer igl «oz» dagl «ier» e dal «damaun», ha el la «capacitad dil temps» El ha memoria aschi lunsch ch’el ha speronza, e speronza perquei ch’el ha memoria. El mument present ei, tenor sogn Augustin, tut present: il present, il vargau, ed ei presents è igl avegnir. Nus savein pia esser aschi saziai sco nus savein imaginar, mo «enzatgei ha adina da vegnir». Quei vegn era exprimiu cun la categoria dil «niev». Ni cun quella dil «pusseivel». Ina filosofia, quella p. ex. dad Ernst Bloch cun siu Prinzip Hoffnung, che pren si el patratg instanzas della historia dil pievel hebraic che spetga il Messias ch’ha da vegnir. Ni ella teologia, per exempel quella da Jürgen Moltmann che fundescha la speronza sin la capacitad dil niev ella historia e della realisaziun dil pusseivel.

Perquei s’auda igl advent a tuts. El ei oravontut in simbol che concentrescha l’attenziun sin la speronza, che quella seigi lu anonima, ni hagi in num, mo che less pruir en mintgin. Nus «astgein« schar resunar en noss’olma ils plaids profetics digl Emprem Testament: «Il tschiel laschi plover sil mund la giustia. La tiara sesarvi e laschi pruir il salit…» (Is 45, 8). È sch’els circumscrivan aunc buc in cuntegn precis. Mo denton resunan els el silenzi dil mund, della notg, de noss’olma ed ein en sesez gia «enzatgei de quei ch’ha da vegnir» e che vegn.

Mo ei resta ina damonda, fundamentala, entuorn igl advent: Ein il cristianissem, las baselgias, semplamein la «varianta religiusa» dellas societads occidentalas saziadas, senza speronza – sco ei para – ni ein ellas «auter», zatgei profetic e niev, che selai buca trer viaden els fuostgs interess della pussonza ed els vaus malmaneivels dellas temas, mo sa s’opponer allas pussonzas, dialogar cun las temas e metter in niev levon ella stauncla pasta d’ina veglia carstgaunadad? «Il tschiel laschi plover sil mund la giustia. La tiara sesarvi e laschi pruir il salit…» (Is 45, 8).