Ündesch istorgias chi cuntegnan bleras vardats

parter

DA BENEDICT STECHER / ANR

Ün cudesch cun ündesch istorgias cuortas da l’Engiadina Bassa es cumparü d’incuort pro’l Waldgut Verlag Frauenfeld. L’autur Walter A. Büchi es fich attachà a l’Engiadina ed ha eir fingià scrit il cudesch chi descriva la vita da Karl August Lingner chi ha salvà il Chastè da Tarasp. Walter A. Büchi da Goldach (1945) chi abita a St. Gallen ha fat il stüdi da la scienzia publicistica e d’istorgia a l’Università da Turich. El preschainta in seis cudesch «Das Automobilverbot» desch istorgias da l’Engiadina Bassa intuorn l’on 1912 ed ün’intervista. Illas istorgias as chatta fats e ficziuns per declerar l’uorden social ed ils destins i’ls temps passats. El fa quai in möd ch’el lascha discuorrer a sias figüras e muossa cul daint sün chosas chi han gnü a seis temp influenza sün l’istorgia da la regiun. I’s tratta d’istorgias cuortas chi descrivan in möd viv il temp passà.

Ün pêr insais 
our dal cudesch

Daspö eivnas nu’s cugnuschaiva illa regiun ün oter tema. Las maisas raduondas illas ustarias d’eiran ils lös preferits per las dispittas. Ma eir illas famiglias ed al lö da lavur gniva discutà il tema manüdamaing. Annunzchas, fögls volants e chartas da lectuors influenzaivan il clima e l’atmosfera d’eira chargiada culla dumonda: Dess restar l’automobil proibi in Grischun? Pövel, sdruoglia’t!, d’eira la devisa dals adversaris, ma eir dals aderents. L’istorgia va inavant e descriva la problematica in möd viv e minuzius. Ün’otra istorgia descriva la lavur dals resgiaders da glatsch. Cur cha’ls resgiaders da glatsch as chattaivan pro’l lai e mettaivan lur jouslas bain in lingia staiva il grandducca cun homens vegls e la giuventüna a l’ur dal lai e contemplaivan l’evenimaint. Tagliar glatsch our dal lai d’eira pels paurs dürant l’inviern üna buna pussibiltà per amegldrar ed augmantar lur entradas. Ils hotels nu pudaivan avair glatsch avuonda chi gniva deponà in schlers chafuols. S-chaffas da glatsch grondas sco s-chaffas da büschmainta sgüraivan la vita da luxus dals giasts. Uschea gniva evità cha’ls filets giajan a mal, per cha’l painch alguaiva e per cha’l schampagner d’eira bel frais-ch per pudair cular cun brama tras las gulas. Ils paurs insistivan süls drets tradiziunals da pudair transfuormar il glatsch in daners. Eir quist’istorgia vain descritta detagliadamaing ed in möd viv. Il cudesch dà üna buna survista dals temps passats chi nu sun a blers plü in algordanza.