Nigns problems cun las finanzas, ma star attent

Cun Romano Paterlini ò discurria
Peder Antona Baltermia

Igl parlamaint grischun ò tracto ed approvo ainten la sessiun da december igl preventiv per igl 2019. Igl urden da gestiun ò survagnia ena revisiun parziala. L’iniziativa cunter la tgatscha supplementara ò betg gia vistas aint igl cunsegl grond. Detagls cun deputo Romano Paterlini.

Ia va gio santia da divers, zont pensiunos, tgi els persequiteschan ossa la sessiun sen igl «live stream». Tge managez Vous, chella pussebladad è bagn en anritgamaint dalla nossa democrazeia tg’ins pò persequitar igl cunfar digls noss represchentants?

Romano Paterlini: Tg’ins pò persequitar la sessiun e las debattas agl cunsegl grond sur igl live stream catta ena fitg buna tgossa. Chegl porta la politica cantunala ed igls represchentants da chella pi manevel agls votants.

Gl’è do en votum da Voss collega da parteida, Maurus Tomaschett, tgi savens impedeschan las leschas en svilup digl turissem aint igl noss cantun. Er la Vossa ideia?

Ea, deplorablamaintg ègl uscheia tgi igl svilup turistic e la promoziun da chel stattan savens diametral egn cunter l’oter. Detg cun oters pleds: Tgi 
las restricziuns antras las leschas caschungan savens daple costs tgi chegl tgi igl project includa contribuziuns 
da sustign.

Igl urden da gestiun ò survagnia ena revisiun parziala. Tge è ansomma igl essenzial da chest urden e tgenegnas èn las midadas impurtantas?

Igl urden da gestiun è nia adatto schinavant tgi gl’è ossa cler per tge indemnisaziuns e speisas tgi è da paer AVS e taglias sen antrada.

Igl program annual è er ena part tgi vign mintgamai an discussiun cun igl preventiv. Tge dattigl da remartger da Vossa vart sur digl program 2019?

Igl program guvernativ 2019 prevei tranter oter igls suandonts puncts da peisa: La revisiun parziala dalla lescha da tgira da malsangs cun l’introducziun da regiuns da sanadad territorialmaintg congruentas; accelleraziun dallas transfurmaziuns digitalas; proceder da consultaziun tar la concepziun e sieraziun dall’angulivaziun digl tigneirtgesa cun revisiuns dalla lescha tgi preveian reducziuns dallas obligaziuns fixas d’anfignen ossa.

Igl preventiv sez ò darar gia schi pacas discussiuns scu chest onn. Pertge?

Ia manetg tgi er igls oters onns na seia betg nia dumando siva bler e tgi seia er do fitg pacas propostas per midadas. Forsa sa basa la Vossa constataziun sen igl fatg tgi gl’è do bleras dumondas ed impuls.

Tuttegna dattigl posts tgi on clamo l’egn u l’oter votum. Er egn da Vous. Pertge gevigl?

Ia va dumando siva tar igl punct da peisa da svilup an connex cun la strategia digl clima scu tgi stetta cun igls projects per mulegns da vent aint igl Grischun e schi tals vignan sustignias dalla regenza. Gist da curt vainsa pudia santeir da cantuns vaschigns tgi projects èn mianc nias lubias perveia dalla gronda opposiziun. A me parigl impurtant tgi l’energeia da vent vigna er sustigneida aint igl cantun Grischun. Schinavant tgi tals projects son neir manos da maniera rendabla.

Scu giuditgez las finanzas digl cantun a media vista?

La situaziun n’è an nign cass alarmonta. Scu cantun cun prest la mesadad dallas antradas paiamaints da transfer dalla confederaziun – ins è deplorablamaintg ord vista dalla politica da finanzas dependent da Berna. Ans stò reuscheir tgi posiziuns scu l’angulivaziun da finanzas intercantunala, igls tschains d’ava, las contribuziuns dalla Banca naziunala restan an en rom sumigliant. Dalla vart dallas expensas valigl da tigneir an îgl chels sectors politics tgi on en augmaint surproporziunal scu la reducziun per las cassas da malsangs, igls costs da sanadad an general ed igl ageid social.

Vous ischas betg catscheder, igl cunsegl grond ò tuttegna gia da s’occupar scu expert an dumondas da tgatscha. Igl resultat è sto ena clera refusada all’iniziativa per la tgatscha supplementara. Tgenegns èn igls Voss argumaints centrals per chel NA?

Essend tgi la populaziun digls tschervs sa concentrescha durant igls meis d’anviern sen territoris alla sola dalla val digl Grischun sen en spazi relativamaintg pitschen ed i dat vetiers immigraziuns dad oters cantuns e dad otras teras ainten chellas regiuns dattigl cotras donns ve digls gôts. Chels tschervs tgi immigreschan pir igl november e december son betg neir sagettos gio igl settember. Ena extensiun digls deis da tgatsch’ota sen igl otgover porta cò angal pac. I dovra la tgatscha sen dus scalems. La schliaziun scu tgi ella è ossa am plai pi bagn tgi ena tgera tgatscha da reschia.

Per memorisar: L’ininziativa ò gia 10 000 sottascripziuns, tantas scu anc mai tar ena iniziativa aint igl cantun Grischun. E chegl an en taimp fitg curt. I pudess tgunsch esser tgi igl suveran grischun acceptess l’iniziativa. Chegl dess betg en bung maletg digls represchentants digl pievel?

Naturalmaintg tgi igl cunsegl grond faschess ena schleta figura, niss l’iniziativa dalla tgatscha speziala acceptada. I totga ossa a nous da declarar agls votants pertge tgi vo veiramaintg tar chella iniziativa e scu tgi ena alternativa eventuala sa preschantess. Tar ena alternativa stuessan mademamaintg neir sagettos 25% digl plan sur ena tgatscha da reschia igls meis da november e december. I vasez, l’alternativa fiss betg bler otra. Angal custess ella considerablamaintg daple agl paiataglia.

Tge vez persunalmaintg anc piglia a tgesa da chesta sessiun?

Las declaraziuns dalla ministra da finanzas tar igl chint annual am on fatg pertschert tgi a media vista nignsa betg dad evitar en program pi grond da spargn e da discargia e tge tgi la regenza vign a metter segls binaris saro fitg impurtant. Tar chesta concepziun, numnada GR Flex, ègl er impurtant tgi la planisaziun prevei er tgi la partenza digl program da discargia vigna direct an vigour a parteir dad en tschert deficit aint igl chint annual. Da fixar chel term aint igl cunsegl grond fiss bagn fitg problematic.

La ministra da finanzas, cunsigliera guvernativa Barbara Janom Steiner, vo alla fegn digl onn, tge notas dez ad ella.

Per me ò ella fatg buna lavour. Aint igl cunsegl grond è ella adegna zappada se decideidamaintg – chegl tgi è er en segn da buna cunaschientscha digl dossier. Ia dung ad ella la nota 5,5.