En sontg ancunaschaint perveia dalla festa

parter

(pb) Schi ins sainta a discorrer da son Silvester, alloura ins painsa an amprema lengia ve dalla festa sen la midada digl onn e betg ve digl sontg. Ma chel sontg dattigl veiramaintg e gl’è betg casual tgi el è fixo tenor igl calender dalla baselgia catolica gist sen chel de. Schi vurdagn aint igl calender schi dattigl gio per mintga de en sontg. Magari er daples. Scu tgi igls sontgs èn fixos durant igl onn gist mintgamai sen chel de, glez è betg digltot cler. Scu bler oter anturn igls sontgs sa basa bler sen tradiziuns oralas tgi èn neidas surpurtadas da tschentaner tar tschentaner. Ed uscheia ègl er tgi tscherts sontgs èn pi ancunaschaints e lour istorgia pi derasada. Dad oters ins so fitg pac. Son Silvester è digl nom annò fitg ancunaschaint, ma scu menziuno, pi pac perveia dalla sia istorgia scu sontg, mabagn perchegl tgi el croda sen igls 31 da december, igl davos de digl onn. La festa è neida secularisada ed ò oz ansomma nigna relaziun tar igl sontg. El è nia quasi «degrado» scu furnitour digl nom per la festa.

Son Silvester è sto papa

Schi giagn en de anavant digl de da son Silvester, alloura rivainsa tar Bumang. Ègl ensatgi tgi so tge sontg tgi croda sen chel de? Strousch. I sa tracta dad en sontg tgi è betg schi ancunaschaint e sa nomna Fulgentius. El vign savens insceno scu eremit davant ena tanga. Magari er scu uestg an vistgia festiv. Tar Fulgentius sa tractigl tenor legenda dad en om tgi è naschia igl onn 460 agl nord dall’Africa. El era en gioven bagn scolo ed è antro an clostra e bagnbod davanto uestg. Igl onn 508 è el nia nomino scu uestg da Ruspe. En martgea all’Africa dasperas la mar mediterana. El ò stuia sa retrer perveia da perscuziun sen l’insla da Sardegna. El ò er scretg impurtants codeschs e scritgiras tgi èn scu para anc oz avant mang. Pertge tgi el vign festivo gist da Bumang, glez n’è betg ancunaschaint. Digl reminent è el betg igl sulet sontg tgi vign festivo igl 1. da schaner, Gregor da Nazianz è en sagond.

Ma turnagn tar son Silvester. Chel sontg tgi croda sen igl davos de digl onn. Dad el ins so daple. Er schi el ò vivia avant tgi p. ex. son Fulgentius. Tgunsch perchegl tgi el è sto papa da 314 anfignen 335. Durant en taimp fitg impurtant per igl cristianissem. E dad el ins so er pertge tgi el vign festivo igls 31 da schaner. Chel de digl onn 314 tenor calender roman è el nia installo scu papa Silvester I ed è mort igls 31 da december digl onn 335. I dat anc en sagond papa cun igl madem nom, numnadamaintg papa Silvester II tgi è naschia anturn igl 950 e mort igl 1002 a Roma.

Siva la persecuziun 
digls cristians

La dumonda pertge tgi tschertas persungas èn neidas declaradas sontgas e figureschan oz aint igl calender digls sontgs n’è betg adegna cler. Savens ègl uscheia tgi lour veta cristiana exemplarica ò mutivo la posteritad da rancanoscher chegl antras declarar els sontgs. Savens ègl er sto uscheia, cunzont durant igl taimp dalla persecuziun digls cristians, tgi chellas persungas èn mortas dad ena mort eroica scu marters.

Alloura ègl er do taimps tgi ins veva la tendenza ainten la baselgia catolica da numnar an general sontgs igls papas. Er tar son Silvester savess chegl esser sto igl cass. An mintga cass ins so relativamaintg pac dalla sia veta. Chegl tgi ins so è tgi el è davanto papa alla fegn dad en taimp da grondas persecuziuns digls cristians antras igl imperatour Diocletian.

Durant chels dus decennis è er nia convoco igl amprem concil general da Nicäa igl onn 325. Pero n’è chel betg nia convoco da papa Silvester, mabagn antras igl imperatour Constantin. I geva lò an amprema lengia per la dumonda «ariana».

An chella dumonda eran igls manaders dalla baselgia catolica betg agl cler schi Jesus fiss er sto en esser corporal, schi el fiss sto sumigliant a Dia u schi el fiss cumplettamaintg en esser divin? Damais gevigl er per la Trinitad.

Tar chest concil è papa Silvester betg sto sez preschaint, mabagn ò angal tarmess dus legats ed alla fegn digl concil ò el confirmo las decisiuns pigleidas.

La donaziun constantinesa

An connex cun papa Silvester vign er menziunada la schinumnada donaziun constantinesa. Tenor tradiziun orala duess igl imperatour aveir scumanzo la sia regenza ainten en nov taimp per igls cristians. En taimp sainza persecuziun. Igl imperatour sez ò sa laschea battager e tiers chegl è el nia stgampanto dalla lepra. Scu angraztgamaint vegia igl imperatour Constantin fatg agl papa ena donaziun generousa e regalo ad el igl martgea da Roma ed igl antier Orient. E perfign da purtar las insignias imperialas. Cun ulteriouras donaziuns vegia el sustignia la baselgia retgamaintg. Oz ins pretenda cun siertad tgi chesta donaziun digl imperatour Constantin vegigl mai do. Scu veir vign pero relato ainten l’istorgia dalla baselgia tgi papa Silvester vegia laschea biagier sur las catacombas priscillas ena baselgia. Igls 31 da december digl onn 335 ed è nia suttero ainten chesta baselgia. Digl reminent vala sontg Silvester scu patrung per en bung onn nov. E zont igls pours supplitgeschan el per en bung onn da raccolta e schurmetg per lour animals.