Mario Scarpatetti ed igl calender perpeten

ils 3 da schaner 2019

Da peder Antona Baltermia

Mario Scarpatetti da Parsonz è urer. El fò e reparescha ouras mecanicas. E chegl ainten en taimp tgi la digitalisaziun dominescha tot. Er las ouras. Igl sies hobi è er da far ouras mecanicas. Da chellas spezialas. Da curt ò el fitto la 5avla. Chella cuntigna tranter oter en calender perpeten. Mario Scarpatetti (27) da Parsonz ò fatg igl amprendissadi dad urer. E chegl betg gliunsch davent da cò, numnadamaintg a Tusang tar la bischutareia Kumli. I dovra persiva exactezza, anschign e pazienztga. Urers èn chels tgi fon sezs ouras e repareschan er ouras viglias. Siva digl amprendissadi è el sto en curt taimp a Glion tar en affar tgi reparescha ouras viglias. Ed ossa è el gio tschintg onns e mez tar la bischutareia Letta a Buchs SG. «La mia lavour principala è da reveder e restaurar ouras da bratsch, ouras da cassatga ed ouras grondas da pare. Per far restauraziuns dad ouras viglias ègl chi e lò er basignevel da far tocca a mang cunchegl tgi ins so betg ple cumprar chella», dei Scarpatetti. E lavour parigl da dar avonda perchegl tgi i dat angal pacs tgi amprendan chel mastier ed anc pi pacs tgi restaureschan ouras viglias. Ed ena buna part da sia lavour è da reparar ouras viglias e chella lavour fò el er gugent.

En schef cun grond visimaint

Mecta exact avant quatter onns vainsa gia Scarpatetti scu giast. Lò veva el gist a fegn en’oura speziala realisada ansemen cun dus collaboratours. En’oura tgi tigna an muvimaint igl tellurium.

Tar igls urers ègl er gio da vigl annò ena sfida da leir mussar da maniera visuala la relaziun tranter igl taimp ed igl muvimaint digls planets. E chegl è er sto en grond giaveisch tar la bischutareia Letta. Zont tar igl senior-schef Markus Letta tgi ò gio surdo igl affar a sies fegl. Ed alloura ò Letta er dumando a Scarpatetti schi el fiss pront da construeir l’oura scu motor tgi metta an muvimaint igl antier sistem. «Naturalmaintg ischans tots dus stos ancletgs e schizont incantos dall’ideia e stos pronts da planisar e realisar la lavour», dei igl urer da Parsonz. Tellurium ins nomna en model tgi visualisescha igl taimp an relaziun tar igls planets tera, suglegl, gligna, Mercur e Venus.

Sen la dumonda, schi ena persunga privata dess an incumbensa da stgaffeir en tal tellurium per cumprar, schi chegl fiss pussebel, dei igl urer: «Atgnamaintg faschagn nous tot chegl tgi igl cliaint giaveischa per la construcziun dad en’oura ed er uscheia en tellurium fiss pussebel. Cò vess el da chintar per en tellurium sumigliant da stueir paer ca. 100 000 francs.» Ve digl tellurium on els luvro sur en onn ed investo bleras ouras.

Igl sies atelier privat è a Parsonz

Siva da chesta oura èn nascheidas anc diversas otras. Ossa sa tractigl dalla nomra tschintg. Chesta oura speziala è nascheida durant igls davos dus onns aint igl luvratori da Scarpatetti a Parsonz. «Chest aton sunga finalmaintg nia da fittar l’oura. Siva dus onns angal aint igl taimp liber. Gl’è sto ena tgossa fitg cumplitgeida», declera igl urer. I sa tgapescha da sasez tgi chesta construcziun è neida realisada cumplettamaintg a mang. Er sainza igl sustign d’en computer. Chella oura cuntigna ena part tecnica digl calender tgi è ena invenziun da Scarpatetti. Chella ò el annunztgia per lascher patentar alla IGE (Institut für Geistiges Eigentum) a Berna. El nomna la sia oura «calender perpeten». Spezial ve digl antier mecanissem dall’oura è tgi ella dueva cuntigneir en calender perpeten secular, ena cula dalla gligna per mussar las fasas dalla gligna ed ena visualisaziun digl taimp ed ena indicaziun dalla equaziun. L’antschatta dalla construcziun è stada la premaveira 2016 ed a fegn è chella stada igl aton 2018. Scarpatetti ò luvro vedlonder total ca. 1000 ouras, exact so el sez pero betg. E schi el chintess la lavour ed igl material niss el sen en prietsch da vendita da ca. 120 000 francs. «Naturalmaintg fissa er pront da dar davent l’oura pi favorevla schi ensatgi vess interess e plascheir dalla mia lavour», manegia Scarpatetti cun en surreir.

Tge tgi l’oura mossa tot

Igl principal ve dad en’oura è naturalmaintg chegl tgi ins vei igl pi bagn, igl quadrant (Zifferblatt) e chegl è uscheia tar en’oura da bratsch, tar en’oura da pare, tar en’oura-baselgia ed er tar chella speziala da Scarpatetti. Damais chella part tgi visualisescha chegl tgi l’oura inditgescha. Tar en’oura-baselgia è chegl simplamaintg igl taimp. Tar en’oura da bratsch è chegl forsa anc vetiers igl datum. Tar l’oura speziala digl urer da Parsonz è chegl anc considerablamaintg daple scu tgi vasagn sen la foto. Agl center mossa igl quadrant grond las minutas cun en mang «Breguet». Sen la madema scala dallas minutas cattainsa en sagond mang tgi inditgescha la equaziun (Zeitgleichung). Chegl è la differenza da taimp tranter la veira oura digl suglegl e la oura media digl suglegl. Chegl vign inditgia cun igl mang digl suglegl. Segl madem quadrant central vainsa anc dus pitschens. Sot è chel tgi inditgescha las ouras an cefras romanas e soura chel tgi mossa las secundas an cefras arabas. Igl pi giudem da vart dretga vainsa igl quadrant per igls deis dall’emda e da vart sanestra vign inditgia igl datum. Soura da vart sanestra vasainsa igls meis. Da mez vign visualiso la fasa dalla gligna e da vart dretga vainsa la suletta indicaziun digitala cun igl onn actual. Digital monta an chel connex betg tgi la indicaziun vign realisada cun electricitad, mabagn è chegl en sistem mechanic tgi mossa igl onn an furma digitala.

La veira lavour è betg vasibla

Igl quadrant tgi ins vei e tgi preschainta tot las indicaziuns digl taimp ple u manc segl tablet è atgnamaintg igl resultat dall’antiera lavour e tot la tecnica tgi stat davos tiers. Chegl tgi Scarpatetti ò elaboro an nundumbrevlas ouras, cun gronda cumpetenza, pazienztga, exactezza absoluta ed er passiun. La mechanica da basa tgi dirigia tot las singulas indicaziuns vign messa an muvimaint d’ena peisa da 21 kg ed ò ena reserva da muvimaint da 25 deis. Chegl è chella reserva da taimp tar en’oura mechanica anfignen tgi ella stat salda. E chella oura cuntigna er schicanas: Cura tgi ins ò da trer se ella dessigl en mument tgi ella gess betg avant. Per tgi na detta betg ena svaria digl taimp procura ena ferma penna da mesch tgi tigna an muvimaint er chel mument la mechanica.

L’antiera mechanica dall’oura consista da 53 rodas daintadas tgi von egna ainten l’otra. Chella roda daintada tgi vo igl pi spert rotescha eneda alla minuta e chella tgi vo igl pi plang dovra 400 onns per eir eneda anturn. Tranter chellas dus rodas dattigl damais ena transmissiun da 210 379 680:1. Detg cun oters pleds rotescha la roda d’ancra 210 milliuns gedas avant tgi la roda da 400 onns ò fatg ena suletta rotaziun.

L’antiera mechanica dall’oura tgi è nascheida a Parsonz consista da 570 tocs singuls. E mintgign da chels è fatg a mang. E chegl cun chella exactezza tgi dovra per tgi en’oura funcziunga schi exact sur tschentaners. Ed i dovra er materials tgi èn resistents per betg piteir donn digl muvimaint permanent. Chegl èn mesch per las rodas, las platinas ed igls pilasters ed en fier spezial per igls arvels (Wellen), las pennas ed igls mangs dall’oura. Per elaborar tot chellas rodas daintadas e tot las otras parts ò Scarpatetti diversas maschinas spezialas tgi el ò cumpro tscho e lò aint igl sies luvratori. Er chellas rarietads.

Igl calender perpeten  scu cor

Igl cor e center dall’oura tgi Scarpatetti ò creo igls davos dus onns è scu tgi igl nom dall’oura dei igl «calender perpeten». E chel angulivescha schizont automaticamaintg igls deis dad onns seculars tgi n’èn betg madem lungs.

Tar igls onns seculars ò igl noss calender gregorian ena regla fitg speziala. En tschentaner è angal en onn basest schi el so neir partia sainza rest tras 400. Per exaimpel igl onn 2000 e scu proxim igl onn 2400. Da neir da biagier l’oura uscheia tgi ella so curriger sez mintga fegn digl meis igl datum andretg, er cun tot igls onns basests, è dalla mechanica annò fitg cumplitgia.

E chegl vign dirigia antras la invenziun da Scarpatetti, numnadamaintg chella roda daintada tgi rotescha angal eneda an 400 onns.

Part digl calender perpeten è er igl dumbrader digls onns. El è fitg sumigliant ad en dumbrader da kilometers mechanic u en dumbrader tgi chinta las ouras da travagl tar ena maschina. Chest dumbrader digls onns ò quatter schebas dad aluminium tgi portan alla circumferenza mintgamai las cefras nolla anfignen nov.

Dirigeida vign la mechanica digl calender perpeten. Chel tenda ena penna tgi manevra ena manetscha (Schaltklinke) sur igl antier onn. La notg digls 31 da december sen igl 1. da schaner schleia igl mecanissem la manetscha e la scheba dallas cefras vo per ena posiziun anavant. Chest mecanissem funcziunga teoreticamaintg anfignen igl onn 9999 cumplettamaintg automatic e chegl sainza la minima correctura.

I vasagn, Scarpatetti ò fatg en’ovra da gronda perfecziun tecnica e tgi è tiers chegl anc bela.