Igl caschiel madirescha planget

parter

(pb) Igl davos taimp è nia discurria ainten la destinaziun Surses/Savognin bler da hotels, resorts, pendicularas ed oters projects turistics. Anturn chellas discussiuns ègl prest ia sot tgi ainten la caschareia a Savognin vign siva dall’antschatta december puspe produtgia caschiel. Ma i dovra igl sies taimp. La caschareia Savognin exista gio da decennis. Siva digl 1977 ò igl signung Peter Odermatt barmeir piglia a tschains la caschareia dalla Societad da caschareia Savognin e conturn ed ò antschet a produtgier caschiel. Antschet ò el cun 270 000 liters latg. Chel quantum è nia augmento anfignen igl onn 2000 tar passa dus milliuns liters latg tgi nivan elaboros a Savognin.

La societad da caschareia ò investo ainten l’infrastructura e Peter Odermatt ò promovia la producziun ed è s’etablia cun igl sies caschiel sen la fiera. Cun igl nom Bergsenn SA ò l’interpesa er surpiglia la vendita dallas caschareias Vuorz e pi tard er Ftan. Igl onn 2004 è neida reactivada la caschareia da Vaz sot ed igl onn 2011 ins ò elaboro a Savognin passa quatter milliuns liters latg a passa sis milliuns a Vaz sot. Igl caschiel da Savognin veva sa fatg en om ainten l’antiera Svizra e zont sur igl cunfegn cun ena part da passa 50% ve dall’antiera vendita.

La caschareia Savognin era en’impurtanta interpresa cun muntada regiunala per l’economia, per l’agricultura, cun la buteia er per igl turissem e scu patrung cun igls sies posts da lavour.

E chegl dueva lez mument betg esser la fegn da chest svilup positiv. Essend tgi las relaziuns da spazi alla Veia Naloz 16 eran limitadas veva la societad da caschareia ansemen cun Peter Odermatt l’ideia dad eriger agl stradung en nov bietg cun ena caschareia da demonstraziun ed en potenzial da saveir elaborar mintg’onn anfignen 15 milliuns liters latg. Integro ainten igl nov bietg fiss er sto Turissem Savognin ed i vess er do purscheidas culturalas.

Ena lunga glista da fatgs negativs

Tar chest grond project tgi fiss franc sto en anritgamaintg per l’antiera regiun ègl, scu tgi savagn, betg nia. Igl muteiv persiva è stada en’antiera cadagna da fatgs negativs. Egn è sto en lung cumbat tranter igls producents da caschiel da muntogna digl Grischun e la Bergsenn SA. Igls producents levan lascher schurmager la derivanza AOC da caschiels da muntogna e betg lascher valeir igl caschiel da Savognin scu caschiel da muntogna. Sen veia da dretg è la Bergsenn neida dad impedeir chella decisiun.

En oter muteiv tgi ò impedia la realisaziun digl project è stada la malsogna digl magnafatschenta dalla Bergsenn SA cun la mort igl schaner 2013.

En pass impurtant è er sto la vendita dalla Bergsenn SA alla Miforma, ena societad affiliada dalla Migros.

En fatg economic tgi ò alloura gia ena ferma influenza è stada la crudada digl euro igl 2015. Cotras è igl export crudo an curt taimp sen nolla. Essend tgi chel era bung la mesadad dalla vendita ins ò definitivamaintg stuia bandunar l’ideia digl nov bietg agl Stradung. Ins ò alloura gia projects redimensiunos a Cunter tgi èn pero mai nias realisos.

Igl davos è resto en project per ena sanaziun pi gronda agl li existent dalla caschareia a Savognin/Naloz.

Igl punct culminont ainten chesta spirala negativa è sto igl matg 2016 cura tgi la Mifroma ò disdetg igl contract cun la Societad da caschareia Savognin e sistia la producziun da caschiel per igl 1. schaner 2017.

Tignia la deira

Per la Societad da caschareia Savognin e conturn è la disdetga digl contract sto en veir schoc. Siva digl 1. schaner 2017 vign igl latg digls pours commembers dalla caschareia Savognin transpurto a Mustér ed elaboro lò, pero betg tar caschiel da muntogna da Savognin. Igls pours commembers cun producziun biologica on vandia siva da chegl lour latg ainten en canal tgi elaborescha latg biologic.

Tar la societad da caschareia ins ò gia dad acceptar chella decisiun dalla Mifroma, è pero digl amprem mument betg sa do giu cun igl fatg tgi chel stop da producziun a Savognin seia definitiv. La societad cun igl sies president Luzi Steier tgi è gio 25 onns alla testa ò adegna fatg igl pussebel per turnar tar la producziun. Ins ò er savia tgi chegl na seia betg simpel. Pertge: La Mifroma veva cumpro l’interpresa Bergsenn SA cun igls contracts cun la clientella, cun igl persunal e cun las recepturas digls products. Igl persunal è per part ia a Mustér. Damais erigl da tschartger en nov signung, en manader per la buteia, en spezialist tgi procurescha per la vendita, la receptura e da neir planget sen la fiera. Ins saveva er tgi fiss dad investar ainten l’infrastructura e chegl principalmaintg da ramplazzar cumplettamaintg la direcziun electronica.

Ena part da chellas tgossas numnadas soura è realisada. Gio igl december 2017 ins ò davert puspe la buteia tgi vign manada da Gion Plaz, pero sen chint dalla societad. Er en signung ins ò catto ainten la persunga da Patrick Heer da Ruswil. Sia partenaria Astrid Vetsch da Sax geida ainten buteia. Ins ò antschet a far gio divers products, angal betg caschiel, essend tgi ins veva anc da far la sanaziun interna. Agl frataimp è chella ossa er succedeida. Ins ò investo 1,5 milliuns e mido igl antier sistem dad EDV tgi dirigia igls apparats per igl antier proceder da cascher.

Pass a pass puspe ainten la fiera

Siva digls 3 da december vign damais puspe produtgia caschiel a Savognin. Caschiel da latg da fagn. Sen las etiquettas stat «Savogniner aus Bergheumilch». Ed ins amprova da far el schi bagn scu vo tenor la receptura tgi ins veva anfignen avant l’interrupziun. Ossa cun per part novs indrezs ed an mintga cass cun la nova direcziun EDV. Tenor igl signung dattigl bagn anc tschertas «malsognas d’unfant» tar igl antier sistem, ma ins è nia a freida anfignen ossa. Optimaziuns nirogl adegna a dar.

Igl mument èn 1200 caschielas ainten schler. Mintga de reivan igls pours cun 4200–4500 liters latg. Chegl vot deir bung 400 kg caschiel an de e chegl èn ca. 90 caschielas tgi vignan da nov ainten schler. Plaz on ainten schler total 12 000 caschielas.

Chel latg tgi vign ainten caschareia è tot latg digls commembers. Ma cura tgi ins ò alloura chel tschert quantum caschiel niro igl quantum redutgia ed ins venda ena part digl latg. Chel latg vign vandia ainten en canal da distribuziun noua tgi bler oter latg vo er. Igl muteiv è scu tgi Steier dei «igl respect dalla fiera»: «Nous savagn betg scu tgi la vendita vign a marschar da bel’antschatta. Ed uscheia stuainsa esser precauts. Schi marscha bagn, alloura savainsa tgunschamaintg puspe tigneir cò igl noss latg.» Cò è nia fatg en contract. Schi vo tenor igls giaveischs ed igls semis digl president, alloura ins pò gio an en onn tigneir a cò tot igl latg digls commembers.

Per aveir ena tscherta reserva da caschiel e saveir preschentar e lascher degustar chel igls cumpraders interessos è nia fatg caschiel a Savognin cun tot igl latg digls commembers.

Igl caschiel è anc 
mengia gioven

Produtgia caschiel vign damais ainten la caschareia a Savognin. Pero vandia vign anfignen ossa «angal» pantg, gromma, jogurts, quarc, mutschlis ed oters products da latg. Igls mutschlis èn gio bungs. Pero betg anc igl caschiel da muntogna. Chel è angal en meis vigl ed è betg anc madeir. Per esser schi madeir tgi ins so vender el vess el dad aveir aglmanc treis meis. Alloura vala el scu gioven e mievel. Igl caschiel da seis meis vala scu caschiel bagn madeir ed igl caschiel da nov meis scu recent. «Per saveir neir sen la fiera stuainsa aveir ena en tschert quantum digl caschiel e chegl cun ena constanta da qualitad», dei Steier.

Scu funcziunescha ansomma la vendita? La societad da caschareia ò angaschea en om digl rom cun la duevla experientscha e chel procurescha per la vendita. El tschertga igls cumpraders, fò igls contracts da compra cun els cun fixar igl prietsch ed er igl quantum tgi ins vot. E chegl betg angal a curta vista, mabagn aglmanc a media vista schi betg a lunga vista. Cumpraders interessos èn blers interessos ainten la regiun scu igl Volg e naturalmaintg vainsa er standia las antennas tar igls distributours gronds. Grond interess seia er davart dalla Landi. Ena part ins vandess er ainten l’atgna buteia a Naloz. Ma scu detg, i stò esser avant mang en tschert quantum an buna qualitad per eir dapertot a madem mument sen la fiera.

Igl mument è igl caschiel er sot controlla. Regularmaintg vign en spezialist e fò provas e varda scu tgi igl caschiel madirescha. Vessigl da dar problems, chegl tgi è anc betg sto igl cass, alloura fiss da vurdar noua tgi pudess esser igl sbagl, uscheia tgi ins pudess er far las correcturas basignevlas. Chegl so esser an connex cun igls novs indrezs tgi èn ainten la fasa dad optimaziun. «Anfignen ossa è tot ideal», commentescha igl president dalla societad da caschareia.

Ossa cun 
quatter ampluias

Las difficultads per piglier an mang igls novs indrezs e far funcziunar la direcziun electronica digl antier sistem da cascher on er musso las relaziuns da persunal. Igl signung era betg bung da far sulet l’antiera lavour. Uscheia ins ò stuia clamar notiers ageid. Chegl èn stos dus omens tgi on tots dus anc luvro cun Peter Odermatt. Els èn sa declaros pronts da sustigneir igl signung anfignen tgi tot funcziunga ossa bagn. Chegl èn stos Samuel Moser e Walter Voramwald. Igl sagond è en om pensiuno tgi stat anc anfignen la fegn schaner.

Ins ò er via tgi angal cun ena persunga ainten caschareia gessigl betg. Igl signung, Patrick Heer, ò er da tgirar e smarar igl caschiel e chegl dat lavour gio cun las 1200 caschielas dad ossa e schi vignan vetiers anc daples dovrigl correspondentamaintg daple taimp. Ossa ins ò pladia puspe per sur onn igl Portughes Manuel Rodriguez da Costa tgi era gio sto avant durant 22 onns. Cotras pò igl signung surlascher ad el igl schler, chegl tgi monta en grond surlievtg, ed el ò cotras daple peda per produtgier spezialitads.

Tar igls ampluias totgan scu gio menziuno er Gion Plaz ed Astrid Vetsch tgi procureschan tgi la buteia marscha.