Aschi sempel sco genial ed empauet absurd

DA SUSI ROTHMUND / ANR

La «BZS App», ina app per caussas organisatoricas e per controlla da notas pils scolars dil Center da formaziun Surselva, ei in project da Noah Fetz da Domat. Cun sia idea innovativa ha el perschuadiu la giuria dalla concurrenza «Be a Genius» – lantschada en connex culla EX18 a Mustér – e gudignau igl emprem premi dotaus cun 2000 francs. L’idea per la concurrenza – ch’ei sedrizzada a persunas giuvnas tochen 30 onns – ei vegnida da Rita Huonder, la presidenta dil comite d’organisaziun dall’EX18. A caschun dalla premiaziun, ch’ha giu liug il venderdis sera ella sala Kaiser dalla claustra a Mustér, ha ella puntuau l’impurtonza da persunas cun visiuns ed ideas per in bien avegnir dalla regiun. Persunas giuvnas che veglien restar ella patria dueigien buca stuer ir ella Bassa per haver in bien avegnir. Che la Surselva ha senz’auter persunas giuvnas cun bunas ideas realisablas ni era cun visiuns magari exageradas e forsa absurdas ei semussau il venderdis cu ils endisch projects ein vegni presentai. Per in bien avegnir drova ei innovaziun e sco Edgar Durschei, il president dalla suprastonza dall’Uniun da commerci e professiun Mustér, ha declarau fagend allusiun ad in citat d’Albert Einstein astgan ideas innovativas era esser empau absurdas: «Sch’ina idea para buc absurda all’entschatta, lu dat ei negina speronza per ella.»

Ideas genialas

Duas ideas innovativas ch’ein gia realisadas e sin buna via ein stadas sil program dalla sera. Aschia han ils films da DHD Media, la giuvna interpresa da Mustér ch’exista dapi il 2017, dau investa da quei ch’ei curriu e passau a caschun dall’EX18. DHD Media, quei ein ils treis students Gian-Andrea Huonder, Niels Deragisch e Martin Defuns ch’han gia dètg bien success cun lur interpresa giuvna. Plinavon ha Johannes Hofer presentau l’idea ch’el e dus constudents han giu. Numnadamein da realisar in steamer purtabel. Els han fundau ina societad acziunara, schau patentar il steamer e schurmegiar ils dretgs da design. Maunca mo aunc la producziun all’engronda da lur «Steasy» e per quella tschercan ei uss investurs. Bia daners e lubientschas duvrass ei era per realisar entgins dils projects inoltrai a «Be a Genius». Mo tgisà, forsa ein perfin il kino dad autos ed il parc da divertiment sur Glion in di realitad. Ils anials da metal da Serafin Bundi (4. rang) vegnan en mintga cass gia purtai ed era l’idea dallas soras Valeria ed Alina Hendry «Valysart» (3.rang) ei gia realisada e lur moda anfla cumpraders.

Dil spital al center da datas?

Serafin Beer, Sebastian Früh e Marco Blumenthal ein stai ella giuria dalla concurrenza «Bea a Genius» ed han valetau ils projects inoltrai tenor la lavur a scret e la presentaziun. Tenor Beer seigi ei magari stau sco da cumparegliar meila cun péra damai ch’ils projects erien immens differents. Il victur Noah Fetz ha oravontut perschuadiu la giuria sco persuna. Avon ch’el frequenti la scola a Glion eis el staus in onn alla scola cantunala a Cuera e leu dev’ei ina semeglionta app pils scolars. «Quella app da quintar la media da notas ed auter ha muncau a mi a Glion e perquei hai jeu giu l’idea da realisar mez ina app», ha Fetz declarau il venderdis. «El ha priu a pèz in problem ed anflau ina sligiaziun. Quei ei exact quei ch’ei drova, persunas che fan e concretiseschan», ha Beer puntuau en discuors cun l’Agentura da novitads rumantscha. Per «absolut geniala» taxescha el era l’idea da Flurin Jacomet e Maurus Fry. Ils scolars dil gimnasi dalla claustra han inoltrau il project da realisar egl anteriur spital da militar che s’auda alla claustra il Center da datas Mustér. Ils mats han gia contactau surprendiders potenzials dil project e sche tut mondi bein sappien ei s’entupar il mars cun persunas dil fatg dalla Sunrise. Dalla giuria han ei era survegniu il tip da contactar firmas sespecialisadas sin segirtad che savessen surprender il project. Ch’ils giuvens san buca realisar sezs lur idea ei evident. Ei quentan cun cuosts da ver 20 milliuns francs per la realisaziun. Ils responsabels dalla claustra han ei secapescha contactau e lezs fussen da principi aviarts da vender il spital per quei intent. «Nus fagein ussa la matura e suenter in studi aschia che nossas capacitads tonschan buc», ha Jacoment manegiau riend. Ei sappien silpli survir sco persunas da contact. Duessi il Center da datas Mustér denton daventar realitad profitassien ei secapescha era sch’in tal project vegnessi realisaus ella regiun. Las ideas mauncan en mintga cass buc a Jacomet e Fry e sco els han tradiu – mo quei han ei buc ughegiau da dir duront la presentaziun – fussien era bunkers vits dil militar adattai sco centers da datas, e tals ha ei en abundonza. «L’idea sco tala ei fenomenala ed els han fatg bia patratgs», ha Beer declarau. Era el spera ch’il center da datas possi vegnir realisaus: «Quei fuss ina gronda caussa pil futur da nossa regiun.»