Dapi 200 onns liberai dalla dieschma

parter

(anr/abc) Igl act statal ei staus ils 19 da schaner 1819. Lu ha l’Austria surdau al cantun Grischun ufficialmein siu davos possess el Grischun, il Signeradi da Razén. Sonda vargada, exact sil gi, ha il comite aviert las festivitads giubilaras, quei cun in act simbolic el casti da Razén. «En regurdientscha dil 200avel anniversari dalla surdada dil Signeradi da Razén al cantun Grischun e sco segn da libertad, independenza ed autodeterminaziun. Casti da Razén, ils 19 da schaner 2019». Ina tabla commemorativa cun quei text – en tudestg e romontsch – ha Magdalena Martullo fixau ell’anteriura sala da dertgira, ella secunda alzada dil casti. Sil gi exact avon 200 onns, ils 19 da schaner 1819, haveva l’Austria surdau ufficialmein sia enclava al cantun Grischun. Treis representants cantunals ed il davos administratur, Georg von Toggenburg sco representant dalla monarchia austriaca, fuvan stai presents agl act formal en quella sala da dertgira. Sonda vargada ein mo dus representants cantunals, numnadamein ils cussegliers guvernativs Mario Cavigelli e Christian Rathgeb, stai presents. Omisdus han ligioms persunals cul Signeradi. Cavigelli ei carschius si a Domat ed enconuscha ils connexs historics. Rathgeb ha tradiu all’anr ch’el seigi staus sco buob da Razén differentas gadas el casti, leu fuvi adina ina ferdaglia. Oz procura l’acziunara principala Magdalena Martullo che hosps specials sesentan bein el casti da Razén e che quel ei insumma habitabels.

Descendents e representants

Pigl act commemorativ da 200 onns ha Martullo envidau rodund 30 hosps el casti. Denter quels siu bab, il vegl patrun dalla Ems Chemia, Christoph Blocher, e la mumma Silvia. Sper ils presidents communals e burgheis da Razén, Panaduz, Domat e Favugn ei era il comite d’organisaziun dalla fiasta centenara staus presents. Il president dall’uniun «Fiasta centenara dil Signeradi da Razén», anteriur mistral Pierino Casutt, ha beneventau il descendent direct dil davos administratur Georg von Toggenburg. Friedrich von Toggenburg, miedi-specialist cun pratica a Buchs/Sogn Gagl, ei carschius si a Bulsaun nua che siu basat fuva dislocaus igl onn 1819. El ha surdau simbolicamein la clav dil casti da Razén – sco avon 200 onns – als representants dalla regenza grischuna ed alla proprietaria actuala. La clav fa part dalla tabla commemorativa che Martullo ha fermau vid la preit ella sala da dertgira.

Igl act commemorativ el casti da Razén han tamburs giuvens dall’Uniun da tamburs da Domat embelliu, els han dau sil schumber duront ch’ils hosps ein serendi sur la punt dil foss encunter la porta-fier ella cuort dil casti. Era Tina Gartmann-Albin, sco pli «aulta» Grischuna e presidenta dil cussegl grond, ei stada envidada, medemamein Monika Wagner, la representanta dall’ambassada austriaca a Berna.

Avon che Friedrich von Toggenburg ha surdau il plumatsch culla clav ha cusseglier guvernativ Rathgeb dau ina cuorta survesta historica. Suenter ch’il davos barun Jörg fuva morts 1458 senza descendenza ei il Signeradi vegnius en possess dils conts de Werdenberg. Igl onn 1497 han artavels da lezs, ils conts von Zollern dil Schuob, brattau il Signeradi el Grischun cul Signeradi da Haigerloch en lur vischinonza. Igl imperatur Maximilian da Habsburg ei cunquei daventaus niev signur d’ina cuntrada strategicamein impurtonta. Duront 323 onns ein ils habitonts stai subdits ed han giu da pagar dieschma agl imperatur. Tras quei Signeradi fuvan ils Habsburghes era commembers dalla Ligia Grischa.

Suenter la survesta historica e la surdada dalla clav han las treis cantaduras Maria Catrina Caduff, Cornelia Deplazes e Lisabet Caduff cantau duas canzuns romontschas, ina sursilvana ed ina ladina. La Compagnia Rossini ha embelliu musicalmein era duront il past festiv avon quel ha Martullo menau ils hosps tras il casti.

Las festivitads commemorativas cuntinueschan el Plaun. Dils 25 da schaner tochen ils 26 da matg dat ei referats, sentupadas, guidadas, in teater el liber e la fiasta dallas uniuns. Ils detagls mira www.centenarfeier2019.ch