Quatter generaziuns vivan oz en il medem mument

da Martin Cabalzar

La midada dal svilup demografic influenzescha era nossa societad. Per l’emprima giada en l’istorgia da l’umanitad vivan quatter generaziuns parallelamain en il medem mument ina fasa cuminaivla da vita. Cuntrari a pli baud han las famiglias oz dentant main uffants e biadis. Uschia tutgan tar blers giuvens creschids tats e tattas (nonas e nons), basats e basattas tar la vita famigliara quotidiana, entant che fragliuns, augs (barbas) ed ondas, cusrinas e cusrins èn oz en dumber pli pitschen ch’anc avant 50 onns. Per mancanza d’alternativas creschan perquai l’impurtanza e la necessitad dal dialog e la prontezza da la solidaritad tranter las generaziuns en la descendenza directa. L’effect da questa midada demografica è tar blers anc pauc cunscienta. Il sociolog Klaus Preisner da l’Universitad da Turitg conferma quest resultat da la midada demografica cun ils pleds: «I fa prest surstar quantas persunas ch’han regularmain emna per emna contact cun lur geniturs u uffants e ch’èn prontas da prestar sustegn vicendaivel sur las generaziuns.» Il contact intensiv sur las generaziuns haja era ses motivs: «Ins ha pli paucs fragliuns e pleda perquai pli savens cun la mamma ed il bab u cun la figlia ed il figl.»

Munds dals creschids senza uffants

En il medem mument saja nossa societad, uschia Preisner, era daventada marcantamain pli quieta e calma. En pajais cun ina gronda cumpart d’uffants e persunas giuvnas è la vita pli viva e pli canerusa ch’en Svizra ed en ils pajais vischins. Quai possia magari manar a malchapientschas ed a conflicts, manaja Preisner. «En nossa societad datti adina dapli munds dals creschids che vulan restar tranter pèr e na vulan betg vegnir disturbads, saja quai en il bogn public, en il restaurant u en il quartier d’abitar. Eran ins endisà en quests lieus anc avant paucs decennis cun ina canera relativamain constanta vegn canera d’uffants oz resentida savens sco disturbi.» Ulteriurs facturs rinforzan anc supplementarmain quest fenomen. Uschia è la mobilitad creschida marcantamain. I n’è betg pli ina raritad ch’ins pren dimora per pli lung temp en l’exteriur. Tar famiglias cun blers uffants è la probabilitad pli gronda ch’almain in u plirs uffants e biadis vivan en la vischinanza e fan regularmain visita a tat e tatta. Tar famiglias pitschnas cun in u dus uffants tschessan per ordinari las pussaivladads da contact frequent ed intensiv tranter tats e tattas e biadis. Las differentas generaziuns na sa vesan betg pli uschè savens, e quai malgrà la mobilitad creschenta. Era divorzis pon savens effectuar ch’uffants na vegnan betg pli resentids sco part usitada da la vita quotidiana dals creschids.

Famiglia isolada cun paucs 
contacts entaifer la parentella

Cunzunt giuvens creschids senza uffants han oz pli paucas pussaivladads da vegnir en contact cun uffants: Existeva pli baud per la descendenza dals fragliuns pli vegls la pussaivladad da s’occupar sco tgirapops tar cusrins pli giuvens e da sviluppar uschia zic a zic la chapientscha per ils uffants n’ è quai oz savens betg pli pussaivel. Probabel n’hai anc mai dà tants umans da tut las generaziuns ch’han manà ina vita che s’orientescha talmain fitg vi dals agens interess ed als agens ritems en la quala uffants giogan ina pitschna u insumma nagina rolla pli. Naschidas èn questas famiglias isoladas or da la midada demografica. Era la piramida da vegliadetgna ha midà sia furma. Eran enturn ils 1900 ils onns d’uffanza e giuventetgna anc il pli ferm preschents è quai sa midà radicalmain en il decurs dals ultims decennis, uschia che la basa da la piramida da vegliadetgna daventa adina pli flaivla. En il medem mument crescha dil dumber da las annadas sur 65 onns ad in crescher, damai ch’ils uschenumnads «Babyboomers», pia las annadas cun bleras naschientschas, van uss en pensiun. Il motiv principal da quel andament demografic è il dumber reducì da naschientschas, las mammas che partureschan pli tard lur uffants e l’augment da l’aspectativa mesauna da vita. Ils sociologs pledan en quest connex d’ina «paloga da vegliadetgna».

Projects da generaziun 
per famiglias isoladas

Projects da generaziun èn la resposta da nossa societad sin la midada demografica. Els sviluppeschan novas pussaivladads per ademplir ils basegns da tuttas generaziuns che restassan uschia nunrealisabels per mancanza d’alternativas famigliaras. In exempel èn ils project da padrinadi nua ch’uffants e creschids obtegnan la pussaivladad d’evenimentar la «vita famigliara quotidiana». Bunas experientschas han ins uschia gia fatg cun ils projects da generaziun «mit dir» e «Patengrosseltern» u cun projects nua che seniors assistan – tar absenza dals gentiurs – ad uffants durant ch’els fan lur pensums da scola, resumescha David Eugster sias experienzas fatgas en il rom da la perscrutaziun da las generaziuns. En scadin cas astgian ins esser spanegià tge «soluziuns intergenerativas» ch’ins chattia anc per famiglias isoladas e tge fenomen ch’ins chattia anc per colliar las differentas generaziuns che vivan oz en il medem mument, dentant betg exnum ina sper l’autra ed ina cun l’autra.