Enzatgei dils decibels da Siat

dad augustin beeli / anr

L’jamna vargada ha l’anr rapportau dil tuccar da gis a Siat. La radunonza ha decidiu ch’il zenn astga tuccar vinavon, quei suenter ch’ins ha isolau la «canera». L’indicaziun dils decibels ella contribuziun ha irritau. Finamira seigi ei stau da reducir il livel da canera e da limitar quel sin maximal 8–10 decibels, ha l’anr rapportau en LQ da gievgia, ils 31 da schaner. Il rapport ha tractau il tuccar da gis che resuna ord il clutger dalla baselgia parochiala da s. Flurin a Siat. Pertuccont las indicaziuns dils decibels ha ei dau malsegirtads. Il tuchiez d’ina baselgia san carstgauns resentir sco «canera» che disturba. Igl ei denton buc in tuchiez permanent, per auters carstgauns eis ei il deletg dalla damaun, ni ina biala tradiziun che s’auda tier in vitg muntagnard. Per dar suatientscha al basegns d’habitonts sensibels ha la pleiv schau isolar igl onn vargau il clutger. Ins ha vuliu limitar ils decibels. Ussa muossien las mesiraziuns maximalmein otg decibels, ha l’anr rapportau. Quei constat naturalmein buc, ei maunca numnadamein ina cefra davontier. La fermezia dad otg decibels udess ins buc, era buca sch’il tuchiez da Siat tuccass cun maximalmein diesch decibels. Decibels (dB) ei ina mesira ch’indichescha la fermezia dil tun. Carstgauns sentan e precepeschan ramurs denter in livel dil tun da 40 tochen 65 dB sco brausel e da bass. Aschia registreschan ils apparats da decibel ina valur da diesch dB sch’ei bischa, sch’in fegl croda giu dalla plonta ni sch’in carstgaun trai flad normal. 30 dB contonscha il tic-tac d’in’ura da bratsch e 55 dB la ramur dalla frestgera, 70 dB mesiran ins il tun dil tschetschapuorla, 75 dB la maschina da lavar che centrifughescha il resti.

Pli dad ault vegn ei per nus carstgauns naven d’ina fermezia da circa 80 dB. Ils scienziai indicheschan ramurs naven da quei livel sco «dad ault» ni sco «canera». Ils sentiments da mintga carstgaun sedifferenzieschan denton. Ei dat carstgauns che san buca viver senza canera dad 85 decibels. Igl ei glieud che viva els marcaus, cun traffic motorisau, trams, bus ed autras ramurs.

Els han forsa breigias cul schulitgem dalla merlotscha, quei ch’ei entuorn 40 dB. Tgi ch’ha in’affinitad per motors, maschinas e musica ha era bugen la canera. Sch’ina resgia a motor ei en funcziun mesiran ins per exempel 120 decibels. Tedlar musica cun uregliers dat 95 dB, ina cuorsa d’autos 140 dB.

Anavos tiel tuchiez a Siat. Ils quater zenns dalla baselgia parochiala da Siat ein intunai els tuns es, g, b e des. Igl ei in tuchiez harmonic. Era in sulet zenn sa denton violar ils sentiments da carstgauns sensibels. Quei zenn, culaus igl onn 1874 dalla firma Theus da Favugn, cloma la damaun ils habitonts cun rodund 58 dB. Co nus carstgauns sentin e recepin il tun e la «canera» sedifferenziescha pia individualmein.

Cumprovau scientificamein eis ei che carstgauns san vegnir malsauns sch’els ein exponi permanentamein a canera. Il livel da 65 dB vala sco livel d’intensitad che sa caschunar reacziuns e midar la frequenza dil puls ni activar igl adrenalin.