Tschercau vegn urgentamein ina figura integrativa

da Martn Kopp, 
vicari general per la Svizra centrala

Il tetel da questa contribuziun formulescha ina qualficaziun adina pli insistenta en vesta a l’elecziun dil niev uestg da Cuera. Ina persunalitad integrativa duei ei esser, ch’ei habla da reunir quei ch’ei sparpigliau, da reunir ils cartents per buns patratgs e per la bun’ovra. In uestg ha da reunir ils carstgauns entuorn la buna nova. El duei envidar e dar vinavon la sbrenzla dil spért da Jesus Cristus.

Scaffir confidonza enstagl cumandar

Negin vegn a pretender che quei seigi pusseivel senza considerablas qualitads humanas. Ina persunalitad integrativa ei buca mo ina persuna che tegn ensemen la muntanera, anzi, enzatgi che dat ad ella nova responsabladad per principis positivs. Integrar ha da far absolutamein nuot cun disciplinar. Integrar ha biaronz da far enzatgei cun perschuader, buca primarmein cun argumentar, anzi, cun fidonza e confidonza per ch’ins sappi puspei raccoltar. Quei para dad esser impurtont en connex culla successiun digl uestg da Cuera. Fidonza e confidonza san ins mai cumandar, il pli davos entras in uestg. Confidonza vegn regalada e quei igl emprem da quel che vul retscheiver ella.

Sceptica suenter il concil

Leutier in patratg apparentamein different: Il secund Concil Vatican ei staus in grond resvegl per la gronda maioritad dils catolics, era da nies uestgiu, el ei vegnius evenimentaus per la gonda maioritad dils cartents a moda positiva. Sceptichers ha ei dau gia duront las contractivas dil concil, pli tard schizun vehements adversaris ch’ein s’uni el moviment da Lefèbvre e che fuorman oz la fraternitad dils Pius. Entras renviar la renconuschientscha dallas decisiuns dil concil ha quella cuminonza provocau sezza l’exclusiun dalla baselgia.

Sche nus analisein seriusamein tgei ch’ei capitau suenter il concil constatein nus ch’ei ha era dau en Svizra ina minoritad ch’ei daventada adina pli sceptica. Quei buc il davos perquei che certas pretensiuns ed imaginaziuns mavan per enqual cartent lunsch sur la finamira dil concil ora, imaginaziuns che survargavan las finamiras dil concil per aschidadir da vart seniastra.

Era tensiuns ein naschidas. Jeu seregordel aunc vivamein d’in discuors cugl anteriur uestg attempau Johannes Vonderach (1962–1990), el qual el haveva ofniau ses panzieris e malegiau igl entir svilup en las colurs las pli stgiras. A mi ha sia vesta dils fatgs pariu sco in’apocalipsa. La nominaziun d’in uestg auxiliar cun dretg da successiun ei stada pigl uestg Vonderach la consequenza directa da quella imaginaziun.

Buca mo in accident a Ruma

Entras quei act ei igl uestg daventaus partida, enstagl da reunir ils cartents. Quella nominaziun fatala ei buca stada mo in accident da menaschi da Ruma. (Las circumstanzias ein dil reminent documentadas e perscrutadas en tut detagl.) Jeu sun digl avis che Ruma leva era disciplinar la Svizra suenter ils «embrugls postconciliars». E Cuera ha purschiu l’emprema caschun leutier cun la nominaziun d’in niev uestg ch’ha la finala denton evocau in stemprau da protestas. Las consequenzas ein enconuschentas generalmein.

Sch’igl uestg polarisescha

Ina dallas consequenzas deplorablas da quella nominaziun ei ed era che la polarisaziun ei carschida fetg enteifer igl uestgiu da Cuera. Jeu schess plitost la partiziun. In uestg che polarisescha – e quei ei stau cheu il cass – raccolta sco fretg partiziuns e sfendaglias sgarscheivlas el ravugl dil pievel da Diu confidaus ad el.

Quell’experienza havein nus stuiu far, e quei malgrad che la bunaveglia ha impediu il mender. Per quei engaschament e per quella perseveronza ha da miu saver aunc negin engraziau, malgrad ch’il temps persuenter fuss staus madirs. Pliras persunas han pitiu da quei temps grevamein pervia dalla baselgia, ein idas a frusta psichicamein e – sco jeu sai – era fisicamein.

Emprova precauta d’ina nova entschatta ha fatg naufragi

Ei ha dau glieud savieivla e tala ch’ha buca fatg pugn en sac, era a Ruma. Persunas che la veta dalla baselgia ei stada pli impurtonta che partidas, pli impurtonta ch’il manteniment dil sistem e dalla pussonza. Aschia han ins fatg in’emprova precauta per ina nov’entschatta cun uestg Amédée Grab (1998–2007). Quei ch’jeu hai giu resentiu lezza gada a moda agreabla ei stau ina gronda beinvulientscha digl uestg e quei sco ins ha saviu constatar enviers tuts.

Ei para a mi impurtont da puntuar gest quella constataziun ella fasa actuala dalla historia da nies uestgiu. Tec a tec pudess dabia puspei crescher ensemen. Igl ei vegniu baghegiau punts, per part a moda fetg precauta.

Che quei svilup seigi secuntinaus el decuors dils davos diesch onns sa in observatur attent bein strusch confirmar. Ina vesta en multifariadad ei buca stada giavischada, persuenter la colur definida d’ina partida ch’ha denton buc anflau il succuors dalla gronda maioritad dils cartents.

In pontifex sto baghegiar punts

Biars pretendan che la scenaria sco ella ei sepresentada sut uestg Wolfgang Haas (1990–1997) serepeti puspei, mo a moda pli ruasseivla, pervia dalla letargia e dil desinteress carschent. A mi para che la distanza enviers la baselgia seigi vegnida pli gronda e ch’ella seigi daventada per biars jastra. Cunzun perquei ch’il dialog ei buca pli giavischaus e pusseivels, gie gnanc la dispeta buc.

Ins sa bein renfatschar a mi insubordinaziun ed illoialitad, sch’jeu ditgel quei aschia. Quei fuss igl exempel ch’igl ei effectivamein aschia ch’ei vegn tolerau e lubiu mo in meini. D’ina tala tenuta miera igl uestgiu.

E perquei dat ei mo ina via ord quei dilemma. Nus duvrein in uestg ch’unescha, ch’integrescha, ch’ei habels da far punts e che lai respirar igl uestgiu. El duei agir sco pastur. Buc in che sfoza la muntanera en in claus, biaronz in che va alla tscherca da sia muntanera, era sch’il radius da quella meina apparentamein ni effectivamein sur ils urs ora. Dil reminent vesa era papa Francestg aschia la funcziun dil pastur.

Uras per ina fatscha pli 
amicabla dalla baselgia

Il temps dallas partidas e gruppaziuns, aschia sperel jeu da tut cor, duei prest esser a fin pigl uestgiu da Cuera. Nus havein gustau ella en abundonza. La baselgia stat oz denton avon tut autras sfidas. En sesez sentan e san tuts quei.

Nus savein buca selubir pli il luxus dalla partiziun dalla baselgia, gest aschi pauc sco «ina diocesa che consista d’ina suletta partida». Nus duvrein oz pli che zacu la renconuschientscha ed il respect enviers la multifariadad dallas opiniuns, dallas concepziuns differentas e dalla spiritualitad nua ch’igl evangeli ed igl entir Niev Testament ein il fundament.

Il pensum dil niev uestg ei immens. Jeu sun dalla perschuasiun ch’il desideri e la brama per ina veritabla nova entschatta ein fetg gronds. Jeu creiel e quentel el medem mument che biars fussen era promts da contribuir lur part, sur ils cunfins dallas gruppaziuns actualas ora.

Il temps ei – sco detg – pli che madirs. In niev uestg sto – auter va ei ei buc – star sur las veglias fronts, e quei buca mo cun bials plaids.

Speronza sin ina vesta savieivla

Quei ei dil reminent il patratg fundamental da mia proposta, la quala ei fruntada avon dus onns parzialmein sin ferma opposiziun. Numnadamein: Per descargar tut ils involvai duei vegnir installau in administratur apostolic che vegn sche pusseivel d’ordeifer.

En consequenza da quella proposta haveva ei dau lezza gada campagnas tschuffas, buc enviers mei, mobein encunter l’idea ed encunter persunas concretas, per tema da piarder la pussonza egl uestgiu. Damai che partidas havessen stuiu renunziar a lur dominonza. Tarladiu.

Igl ei neras uras da mussar in’autra fatscha dalla baselgia, da prender serius las damondas, ils problems e quitaus dils carstgauns. Papa Francestg ha turnau a repeter quei. Jeu persunalmein sperel sin el e sin in’egliada savieivla habla da differenziar enteifer la baselgia. Quella gada per Cuera.

Quei artechel ei cumparius per l’emprema gada els fegls parochials da Sursilvania (2/19) e dad Uri/Sviz (5/18)