«Gl’è cool tgi ins ò fatg chegl per nous»

(pb) Cun igls 1. favrer 2019 è nia reavert uffizialmaintg igl local da giuventetna per Surses a Cunter. Thomas Eigensatz, igl luvrant social per igl cumegn da Surses, ò accumpagnea igl project e survigilescha dus gedas l’emda igls giuvenils. Igls ezs èn incantos ed i reivan mintgamai 20–30 mattas e mats la mesemda siva mezde ed igl venderde seira. A Cunter è gio sto avant divers onns en local da giuventetna. Cun interrupziuns. Ma siva digl 2011 betg ple. Ed ossa puspe. E chest’eda parigl dad esser serious. I tunga an mintga cass bagn ed igl rabattem ainten las miraglias grossas digls locals dalla protecziun civila a Cunter è positiv. Ins è fitg ancletg cun la purscheida ed anc pi ancletg tgi Thomas Eigensatz è chella persunga tgi survigilescha ed accumpogna igls giuvenils durant chels dus deis tgi gl’è davert. Tenor program ègl davert mintgamai la mesemda siva mezde dallas 14.00–18.00 ed igl venderde seira dallas 18.00–22.00.

Antschet fitg simpel

Igls madems locals tgi stattan oss a disposiziun per igls inscunters da giuventetna èn er chels tgi eran gio igl 2011. Ve da chels è atgnamaintg mido navot. Gio lò era installo en indrez da musica cun las boxas. Gio lò davigl en beamer per vurdar films. Ea, ins ò stuia vurdar tgi chegl funcziunga anc. I dat er anc dus meisas per dar a ballape ed egna da billard.

I dava er en canipe e pultrungas. Chegl era pero mecta decadent ed ins ò survagnia dad ensanouas ensatge oter. Pi grond e pi cumadevel.

Tar la nossa visita era Eigensatz vedlonder dad ampruar or ve digl handy da vurdar films sur igl beamer. Ma chegl pareva ensacu betg anc da funcziunar. «Schi vo alloura propa betg stuainsa lascher neir las persungas digl rom», ò managea Eigensatz. Ma ossa numnainsa chel Thomas Eigensatz definitivamaintg betg uscheia, pertge strousch ensatgi canoscha el cun chel nom e tots, er igls giuvenils, deian ad el «Frodo». I stat anc en simpel regal an furma da buffet agl our digl salv noua tgi vign do or igls dabevers.

E tot gl’oter è oz anc fitg simpel. Tar l’amprema scuntrada aint igl local da giuventetna ò Frodo laschea screiver igls giuvenils lour giaveischs cun creida ve dallas pareis. Chegl pon esser giaveischs igls pi divers. Er an direcziun da projects ed activitads ed er an chegl tgi pertotga l’antiera infrastructura digls locals. Cò stava alloura er ve dalla pare tgi ins pudess forsa cumprar en apparat da microondas u ena maschina per caraoke.

«Gl’è betg uscheia tgi schi igls giuvenils lessan ensatge vign chegl simplamaintg cumpro. Nous vagn en preventiv e chel è betg chinto per cumprar tgossas d’infrastructura. Atgnamaintg vessan betg angal las ideias da neir digls giuvenils sezs, mabagn vessan els er da davantar activs da far u da procurar per neir tar talas tgossas», declera Frodo.

Ansomma scu tgi igls giuvenils organiseschan chel taimp tgi els èn aint igl local da giuventetna è atgnamaintg lour tgossa. El seia bagn adegna cò per sustigneir els e gidar schi fetscha basigns, ma l’iniziativa vess da neir dad els. Ea, mintgatant dovrigl sustign. Per exaimpel schi ins viglia organisar ena seira da film, alloura dovrigl la tecnica basignevla lotiers ed ins stò er far la tscherna digls films e saveir noua tg’ins catta u survign chels. «Schi ia vei tgi vign ena tscherta lungurela, alloura fatscha forsa ena proposta tge tg’ins pudess far», explitgescha Frodo anavant.

Igl mument incantos

Schi simpel scu chegl tgi ins ò antschet cun l’infrastructura ègl er anc cun chegl tgi vign purschia dabever e damagler. Frodo compra diversas bavrondas, s’anclei sainza alcohol, e magari da chegl da snacks ainten la buteia e venda anavant agls giuvenils per igl madem prietsch.

Dumandond scu tgi seia sto igl resung digls giuvenils ossa chellas pêr gedas tgi igl local da giuventetna è sto avert, manegia Frodo tgi an general ins seia incanto. Damais è chegl betg dependent dall’infrastructura e da chegl tgi vign purschia. Igl essenzial è tgi ins so star ansemen a discorrer, tadlar musica e dar a gis scu dart, billard u ballape da meisa.

Danonder vignan igls giuvenils, dall’antiera Val? Chegl seian anfignen ossa schon chels da giudem la Val. Da Tinizong anor. Ins vegia gia discussiuns er cun chels da Beiva per eventualmaintg organisar ensatge tgi els savessan neir aglmanc mintgatant. Schi igl basigns seia cò e schi chegl sa lascha realisar vigna a sa mussar.

Chegl tgi pertotga mats e mattas seia sto mecta angulivo anfignen ossa.

En tema tgi seia er an discussiun tar igls giuvenils schi els vessan a disposiziun en salv aint igl territori da skis. Uscheia tgi pudessan sa scuntrar ed er deponer lour roba. Chegl è en’ideia. Bung catta Frodo tgi l’ideia vigna dad els e tgi els s’angaschan per cattar ena schliaziun.

Frodo scu survigilader digl local da giuventetna an sia funcziun scu luvrant da giuventetna n’è er betg surlaschea cumplettamaintg a sasez. Regularmaintg sa scuntra el cun igls manaders digls locals da giuventetna a Lai ed a Casti. Cò ins saptga aveir en bung barat dad ideias e survigna er bungs cunsegls.