Duas reprimandas 
per l’AI grischuna

(anr/vi) Gist en dus cas sto l’Assicuranza d’invaliditad (AI) dal Grischun reveder sias decisiuns da renta. Il Tribunal federal crititgescha la valaivladad da las expertisas. En l’emprim cas aveva l’AI concedì ad in um da 36 onns ina mesa renta d’invaliditad. L’um ha recurrì e pretendì in’entira renta. La Dretgira administrativa ha refusà il recurs, ma la Dretgira federala ha uss annunlà la decisiun. Crititgà han ils derschaders da Losanna cunzunt che l’AI aveva incumbensà in psichiater e psicoterapeut da far in’expertisa, ma la fin finala ha in psichiater e neurolog – cun il titel «prim. univ. prof.» – fatg las examinaziuns. L’expertisa na saja pia betg fatga confurm a la lescha, stat scrit en la sentenzia.

Betg mo formalmain, mabain cunzunt era materialmain crititgeschan ils derschaders l’expertisa. Il servetsch psichiatric aveva numnadamain er anc inoltrà in rapport. Ma il psichiater cun il titel «prim. univ. prof.» aveva l’emprim negligì quel. Il medi dal servetsch psichiatric ha sinaquai pretendì ina motivaziun approfundada pertge ch’il rapport vegnia negligì. Ina tala n’ha il psichiater dentant betg furnì.

I na dastga betg esser pir ch’avant

Il Tribunal federal crititgescha era ch’i manchia – sper l’expertisa psichiatrica – in’expertisa somatica. L’um ha numnadamain fadia da trair flad ed è gia stà pervi da gliez en il spital. Ses medi ha tranter auter cusseglià ina dimora en ina clinica alpina.

Ils derschaders da Losanna pretendan ussa da l’AI grischuna da sclerir tut quai ch’ins ha manchentà e da procurar per las expertisas necessarias. Lura saja da decider danovamain davart la renta. Lezza na dastgia dentant betg esser pli bassa che tar l’emprima decisiun, pertge l’AI è liada vi dal scumond da la «reformatio in peius». Vul dir: La situaziun per il recurrent na dastga betg daventar anc pira.

Cumplainamain raschun

Anc en in’auter cas crititgescha Losanna l’expertisa psichiatrica sin la quala l’AI dal Grischun basa ina refusa da renta per in giuven um ch’ha gia durant il temp da scola duvrà sustegniment. L’expertisa psichiatrica negligeschia il rapport dal medi e sutvaliteschia a moda nunpussaivla il rapport dal post ch’ha sclerì la capacitad da lavurar dal giuven um. Il Tribunal federal dat cumplainamain raschun al recurrent e renviescha la chaussa al post d’AI dal Grischun per ulteriurs scleriments ed ina nova decisiun davart il dretg sin ina renta.

Sentenzia 9C_534/2018 dals 15 da favrer, publitgada ils 26 da favrer e sentenzia 9C_296/2018 dals 14 da favrer 2019, publitgada ils 25 da 
favrer