Medems drets per 
las mattas e’ls mats

DAD ANNATINA FILLI / ANR

A Sent das-chan eir las mattas portar a Chalandamrz la s-chella, schloppar la giaischla o esser dirigenta. Mincha classa ha dürant il di sia rolla speciala. Sco minch’on han eir ils uffants da Sent festagià lur Chalandamarz. Adonta da la trid’ora han els dat tuotta fadia per s-chatschar l’inviern. Pro l’üsit da Chalandamarz a Sent han las mattas ils medems drets sco’ls mats: Eir ellas portan la s-chella e schloppan la giaischla cun tuotta forza. Al cortegi as partecipeschan tuot ils uffants da scoula. A Schigliana vain lura pro la scoulina ed i vain chantà in quist lö cumünaivelmaing.

Dirigenta, üna carica onuraivla

Cun brama spettan ils uffants il di ch’els pon finalmaing girar tras cumün cun lur s-chellas, las giaischlas e chantar las chanzuns da Chalandamarz. «Nus vain ün repertuar da 13 chanzuns e da quellas tschernaina lura minch’on desch pel cortegi», ha dit il magister Andri Gritti. Uschè va il cortegi da plaz a plaz chantond las chanzuns chi han exercità dürant il mais da favrer. Il plü vegl mat e la plü veglia matta han la funcziun da dirigents. Ingon ha tanter oter Sandra Schmidt, scolara da l’otavla classa, pudü surtour quist’incumbenza. «Per mai d’eira quai üna grond’onur da pudair dar aint il tun a tuot la brajada da Chalandamarz», ha’la manzunà cun ögls glüschaints. Uschè vala da dar aint il tun per mincha vusch e da chattar il dret tempo per la chanzun. A Sent vegn la gronda part da las chanzuns chantada in trais vuschs. «Prossem on das-cha lura la seguond veglia matta far da dirigenta», uschè la dirigenta d’ingon.

Ils nanins procuran per la culur

L’üsit da Chalandamarz es amo adüna ün dals plü bels dis pels uffants e pro’ls creschüts svaglia’l l’üna o l’otra emoziun. Ils scolars da Sent vegnan accumpagnats pro lur gir tras cumün na be da la magistraglia e dals genituors, tuot la populaziun es quel di da la partida. Mincha classa ha dürant il di sia rolla speciala. Ils plü pitschens sun vestits da nanins, intant cha’ls mats plü gronds portan la büschmainta da pasters e guardan ch’ingün nu resta inavo. «Nus chantain tanter oter eir üna chanzun da nanins. Ils nanins procuran da prümavaira cha la natüra as sdaida e ch’ella survain tuot sias bellas culuors», ha declerà Gritti cun ün pitschen surrier. Fingià lönch avant il di da festa as doda a schloppar las giaischlas in cumün. Per far tunar quellas inandret faja dabsögn d’exercitar regularmaing. Las mattas e’ls mats cullas giaischlas van ouravant al cortegi e cun lur schloppöz procuran els per il lö bsögnaivel per tuot la cumpagnia da festa. Eir a Sent voul minchün avair la plü gronda s-chella. Uschè han impustüt ils mats da portar ün vaira pais. «Dürant il cortegi a Crusch ed a Sur En piglian part las scolaras e’ls scolars da la tschinch- fin novavla classa e las mattas ston eir portar la s-chella, dürant il cortegi a Sent das-chan ellas far quai voluntariamaing», ha manzunà Gritti.