Mantener il fiug sut la caldera

(anr/ac) Schebein las alps da vaccas da mulscher seigien in model antiquau ei l’Uniun grischuna dil persunal d’alp sedumandada. Ed ha lantschau ina discussiun la gievgia vargada al Plantahof da cuminonza cun la secziun grischuna dalla Societad svizra dall’economia alpestra. Senza anflar ina risposta concreta. Las explicaziuns dil schef dalla partiziun dallas mesiras agraras enteifer igl uffeci da geoinformaziun ed agricultura, Valentin Luzi, derasadas a caschun dalla schinumnada dieta d’unviern organisada dall’Uniun grischuna dil persunal d’alp han nutriu la tematica dalla dieta. Il diember dallas alps grischunas cun vaccas da mulscher e producziun da caschiel ei sereducius cuntinuadamein el decuors dils decennis vargai. Sulet el decuors dils davos diesch onns ein diesch fiugs sut la caldera stizzai per adina el cantun Grischun. Aunc vegn caschau sin 116 alps e mulsch 11 454 vaccas, 2000 vaccas dameins ch’igl onn 2008. Las alps produceschan in quantum da 575 tonnas caschiel. In fatg ch’ha intimau ton l’uniun dil persunal d’alp sco la secziun grischuna dalla Societad svizra dall’economia alpestra da tematisar cun ina runda da discussiun igl avegnir dallas caschadas. Fatg part da quella runda ha denter auter il pur da vaccas-mumma e cautegia Markus Michel dad Eigias. Ord sia optica sedecida igl avegnir dallas alps cargadas cun vaccas da mulscher els singuls menaschis da casa. Ed enteifer la promtadad da pura e pur da mantener la producziun da latg sigl agen menaschi ni da midar silla tratga da vaccas-mumma. En vesta alla situaziun actuala sin la fiera da latg vesa el ch’il trend da desister da mulscher cuntinuescha e consequentamein meins bunas perspectivas per las alps cun cascharia. E gest quei trend munta ina sfida per biaras vischnauncas grischunas sco possessuras dallas alps confruntadas cun la damonda dad investar egl indrez da caschar ni desister.

Clar confess en favur dall’alp

Ina damonda che la vischnaunca da Panaduz ha tschentau e la finfinala anflau ina clara risposta, sco quei che la presidenta communala da Panaduz, Elita Florin, ha puntuau. Alla damonda da credit da 600 000 francs per sanar ils indrezs da caschar ha la radunonza communala dau suatientscha, sco quei che la presidenta communala ha accentuau ella runda da discussiun, senza cuntervusch. Florin ha getg che la vischnaunca seigi vegnida alla conclusiun che la producziun da latg hagi in cert avegnir en vischnaunca. Senza la sanaziun fussi ei buca pli stau pusseivel da caschar ell’alp. Per la populaziun da Panaduz possedi l’alp ina gronda valur, era sco liug da recreaziun. La populaziun giavischi che quell’alp vegni cultivada. Fadri Riatsch, presents ella runda da discussiun sco pur activ ella producziun da latg, ha explicau certas adattaziuns vid igl agen menaschi per augmentar la producziun da latg ell’alp ed aschia segirar la rentabilitad. Ina rentabilitad ch’ei buca vegnida dubitada, tonpli sche la qualitad dils products constat. Teodor Solèr, staus engaschaus dabia onns en diversas funcziuns enteifer l’alpegiaziun, ha medemamein plidau per adattaziuns els menaschis da casa e fatg valer la valur dil persunal d’alp e da tgirar buna glieud e dad indemnisar quei persunal scosauda. El vesa bein el futur pli paucs menaschis da casa che mulschien, denton pli gronds, sco las investiziuns actualas demuossien. La runda da discussiun, tgamunada dil directur dil Plantahof, Peter Küchler, ha bein accentuau il bien maletg e la gronda reputaziun che l’alp da caschar gauda ella populaziun e ch’ella seigi digna da vegnir promovida. Igl avegnir dall’alp cun caldera activa ha carmalau dabia glieud ed animau la discussiun. In dils votums ha accentuau l’impurtonza che las alps grischunas vegnien cargadas, cun tgei seigi la finfinala buca ton impurtont. La conclusiun tratga davart dil plenum ch’ei seigi da cargar vaccas da mulscher sulet ord l’atgna vischnaunca e da calar da caschar sche quellas maunchien, ha Luzi renviau. El vesa la necessitad da dar suatientscha al giavisch d’ordvart da cargar vaccas da mulscher el cantun Grischun e da promover la voluntad dad organisar l’alpegiaziun sin palancau regiunal.

Igl avegnir plaida per l’alpegiaziun

Luzi ha ughegiau in’egliada egl avegnir dall’alpegiaziun gest en vesta allas adattaziuns climaticas e las experienzas dalla stad passada. Luzi manegia che l’alpegiaziun sco tala e buca meins la caldera scaldada seigien d’impurtonza per la reputaziun dall’agricultura. La munconza da precipitaziuns dalla stad vargada seigi in clar indezi che plaidi en favur dall’alpegiaziun per descargar ils menaschis da casa. E per impurtont ha Luzi valetau las investiziuns ell’infrastructura e da sefoccussar sin il provediment d’aua. Segirar quei provediment d’aua possi en munconza da precipitaziuns esser essenzial per mantener ils menaschis.