Vuschs giuvnas plütöst s-charsas

DA FLURIN ANDRY / ANR

Saja quai in cors masdats sco eir in cors virils, in general esa be pacs commembers e commembras giuvnas. Las societats da musica i’ls cumüns invezza han per regla eir divers musicants giuvens. D’incuort s’han inscuntradas ad Aschera las presidentas e’ls presidents dals differents districts da l’Uniun da chant grischuna. «Ün motiv per quist inscunter d’eira la mancanza da glieud giuvna i’ls cors in Grischun», disch Barbara Camichel-Z’graggen chi presidiescha pro l’Uniun da chant grischuna il district Engiadina, Val Müstair, Puschlav e Bergiaglia, «cumünaivelmaing s’haja stübgià co chi’s pudess intimar als giuvenils grischuns da’s partecipar e chantar i’ls differents cors in nos chantun.» Es la situaziun culla generaziun giuvna propcha uschè difficila? L’anr ha discurrü lasupra cun ella (vair fanestra) e culs dirigents Cla Duri Janett da Tschlin, Linard Neuhäusler da Zernez e Gervas Rodigari da Tschierv. Intant cha Janett e Neuhäusler dirigian cors masdats cumünals maina el il Cor viril da la Val Müstair.

Musicas da giuvenils dan 
occasiun da sunar insembel

La situaziun da giuventüna chi chanta i’l Cor masdà da Tschlin as müda, sco cha’l dirigent disch, adüna darcheu ün pa: «Pel mumaint vaina eir ün pa giuventüm, in prüma lingia chantaduras giuvnas.» Ün motiv chi’d es difficil da survgnir ulteriurs commembers e commembras giuvens sarà, sco ch’el suppuona, la Scoula da musica d’Engiadina Bassa e Val Müstair: «Quella spordscha daplü instrucziun dad instrumaints co da chant», constata Janett, «i vegnan bainschi eir sportas lecziuns da chant, quai nun es però amo uschè lönch il cas.» El ha l’impreschiun cha quell’instrucziun nun haja amo s’etablida uschè ferm, «i nu vain fat uschè suvent adöver da quista pussibiltà.» Quai significha cha cur cha’ls giuvenils vegnan our d’scoula han blers d’els imprais a sunar ün instrumaint ed han perquai plütöst vöglia da sunar co da chantar in ün cor. «Blers dvaintan commembers da las musicas da giuvenils illas regiuns chi tils dan la pussibiltà da sunar in üna gruppa, davo es il pass da dvantar commember o commembra da la società da musica bod evidaint, logic.»

Temma d’esser lià massa ferm?

Ch’els hajan bainschi ün pêr giuvens i’l Cor masdà da Zernez, manzuna Neuhäusler, «ma la media d’età es plütöst avanzada». Üna radschun pudess esser, sco ch’el suppuona, cha la giuventüm nu’s lia uschè jent per alch regular: «Quai as vezza pro’ls progets cha cors realiseschan, i’s tratta da progets chi düran ün tschert temp e davo esa fini. A quels fa part plütöst eir glieud giuvna.» In ün cor da cumün invezza s’esa tenor el lià plü lönch. Chi nu saja be il temp cullas prouvas, declera il dirigent, «scha la società es activa han ils commembers da lavurar pro festas ed oter. Liats sun ils commembers però eir causa cha’l cor va a chantar pels abitants da Brail fin Lavin chi cumplischan ottant’ons e daplü.» Eir el nomna las societats da musica chi attiran als giuvens: «La musica da brass chi pon far là es per els forsa plü attractiva co las chanzuns chi’s chanta i’ls cors da cumün.»

Utrò per imprender il manster

Rodigari dirigia la trentina da commembers dal Cor viril da la Val Müstair: «No vain eir ün pêr commembers giuvens, il plü giuven ha 25 ons.» Üna radschun perche chi capita plütöst d’inrar cha giuvens decidan da dvantar commembers dal cor viril ha da chefar, sco ch’el suppuona, cul manster: «Dürant l’eivna sun blers dals giuvens utrò, a far il giarsunadi, ir a scoula o a lavurar», disch il dirigent, «cur chi vegnan il venderdi saira o la sonda a chasa nu varana blera vöglia dad ir ad üna prouva da chant.» Ün oter motiv ch’el manzuna sun las societats da musica in Val Müstair chi attiran plütöst als giuvens. Sco ch’el disch han tant la Musica Aurora sco eir la Musica Uniun divers commembers e commembras giuvnas. «Cha’l cor ha plüchöntsch fadia d’attrar giuvens co las musicas ha forsa eir da chefar culla scoula da musica regiunala chi spordscha plüchöntsch lecziuns dad instrumaints co da chant», suppuona eir Rodigari.