Festival da la chanzun rumantscha – la discussiun

DA PAUL DUFF / ANR

Per terminar las occurrenzas dil Festival da la chanzun rumantscha ein Astrid Alexandre, Laura Decurtins, Peter Appenzeller, Iso Albin e Benedetto Vigne separticipai ad ina discussiun sur dil tema dil cant romontsch. Il menader dalla runda, Martin Gabriel, ha tschentau ils cavazzins «particularitad, situaziun actuala ed avegnir» sco tema da discuorer. Iso Albin, perscrutader dalla historia dil cant romontsch, sa sclarir che las canzuns dalla guardia da notg e talas en famiglia ein las pli veglias canzuns cantadas en nies lungatg. Gie, pli baul deva ei per mintga acziun in cant ed ei vegneva era cantau alla lavur. Nua ei quei oz, sedamonda Peter Appenzeller. Maunca il basegns da cantar ed ein ils texts antiquai? Quei replica Astrid Alexandre cun far curascha dad actualisar ils texts sin la situaziun actuala da nies viver. Quei fa ella senza retenientschas. Ils arranschaments da cumposiziuns originalas tunan era auter, aschia ei era il text da poesias pusseivels da renovar.

Tradiziun impedescha buca 
da transferir usits en novaziuns

La situaziun da cantar en chors ei actualmein en moviment. Laura Decurtins ei dil meini ch’ils chors da projects anflien dapli attracziun ed il cant en chors dil vitg mondi pli e pli anavos. Igl aspect dalla part sociala, il conversar cul vischin vegnan fatgs oz tier autras occasiuns. Era il ritmus da siat dis en repetiziun dallas emprovas vegn cumpensaus sin autra moda.

Ord atgna experientscha sco pedagog da cant sa Albin ch’ei vegn preferiu dalla giuventetgna da cantar texts engles. Ils scolars contan denton fetg bugen. Ell’instrucziun alla scola cantunala ha el dau suenter als giavischs e conta savens mo en duas vuschs culs students. Tier la scena da rock e pop ei ussa vegniu vitier il rap. Benedetto Vigne sedamonda a moda ironica «ei rap veramein cantau?». Ils cantauturs sedifferenzieschan dil rock cun text pli elevau e musica qualitativa. Els san salvar piculezzas e finezias che van ella musica da tecno a piarder. L’individualitad ch’astga promover cuntegns ironics e critics ei dalla vart da quellas spartas lubida. Il cant ei cheu mied da cumbat. Ils chors d’affons ein impurtonts per il cant romontsch egl avegnir. Affons vulan cantar. Igl interess dad els va en direcziun «musical» ed ins astga buca ver tema sche certas modas van a piarder, ei vegn puspei enzatgei auter, ei il meini da Decurtins.

Igl ei buca necessari da far squetsch. Denton sa Albin ord experientscha che biars giuvens ston igl emprem emprender da schar tunar lur vuschs. Ina resumaziun dil discuors semuossa aschia: Restar libers e senza squetsch el cantar, schar curdar veglias modas ed esser aviarts per il niev sco quei che las cumposiziuns dalla concurrenza han demussau.

Quei vala era per ils texts da canzuns. Il giavisch e basegns da cantar ein gronds e tiels Romontschs aunc adina pli actuals che tier auters pievels. Organisaziuns d’occurrenzas sco il festival portan la canzun romontscha vinavon egl avegnir.