Historias dalla historia

dad augustin beeli / anr

La vischnaunca da Laax s’auda tier las prosperontas el Grischun. Ella sa prestar investiziuns en divers secturs. Schizun el museum. Era igl Arcun da tradiziun, il museum local, profitescha da quei svilup. Tgi che vul visitar il Museum local da Laax stat actualmein avon portas serradas. Il motiv ei buca la sesiun morta, ni era buca ch’il museum restass serraus per adina. Suenter 39 onns ha la Fundaziun Pro Laax instradau ina reorganisaziun dil menaschi. Ei drovi ina strategia nova, cun novas historias, ha Christoph Schneller, il responsabel pil museum enteifer il cussegl da fundaziun, declarau dacuort al redactur dall’anr. Ins sedamonda ussa co ins dueigi raquintar da niev la historia da Laax, historia resta bein historia? Ils Libers da Laax, anno 1428, il glischun dil Lag Grond, las famiglias Montalta. La historia dil turissem da Laax ei forsa pli presenta e marcanta. Ei drovi perinagada ina nova inscenziun dils objects, ha Schneller aschuntau. Lezs fagevan puorla. Tgi ch’ei staus duas gadas el museum enconuscha curters e curtaunas, vischala, skis, rodas da filar, il laisch dil calger, tut ils utensils dil roder Sievi, fiars ch’il fravi ha battiu. Ei drovi exnum ina nov’inscenaziun, ei era Romana Brunold perschuadida. Ell’ei secretaria dalla Pro Laax e meina il menaschi dil museum. Actualmein eis ell’occupada stedi culla reorganisaziun.

Buca mo renovar

Dalla damaun tochen la sera ei Brunold pil mument el museum local. «Jeu savess gest durmir en quella casa», declara ella. Darar hagi ella giu in tal plascher dad esser en quei arcun. Cheu schaian las historias. Laax hagi buca mo ina historia, mobein massada, ei era Andrin Schütz perschuadius. Ad el ha la Pro Laax confidau il project d’inscenar da niev il museum local. Schütz, naschius 1975 ad Arosa, ha studegiau historia d’art, teologia e filosofia a Turitg. Oz lavura el sco autur e publicist liber cugl accent principal cultura e beins culturals dallas Alps. Sia specialitad eis ei da far inscenaziuns. El ei buca scenograf da tribunas. Ils davos onns ha Schütz accumpignau numerus project semeglionts. Denter sias adressas da referenza ein la Fundaziun de Planta a Samedan, la mazlaria Hatecke a Scuol, la pensiun Aldier a Sent, per Hanspeter Danuser ha el luvrau e per la viticultura Sprecher von Berneck a Maiavilla. Dapertut eis ei stau siu pensum da dar al menaschi, alla casa, alla firma, ina fatscha nova. Cu Schütz ei entraus l’emprema gada el museum a Laax ha el s’encurschiu che quel cuntegn plunas historias. Sia analisa realistica ha denton era scuvretg il problem da quell’instituziun: Mo rodund 30 pertschien digl inventari actual seigien digns pil museum. Biars dils objects seigien buca dalla qualitad necessaria, ei hagi bia dublettas e triplettas, denteren seigien caussas era ruttas ni restauradas mo malamein. L’analisa ha menau ils responsabels ad ina conclusiun: Ins vul buca semplamein renovar, actualisar, zavrar ed arranschar da niev ils objects. Il prighel fussi gronds ch’ins mantenessi il «status quo», tut serepetess, ei restass da principi sco tochen dacheu.

Ei vegn puspei rimnau

Ina dallas conclusiuns eis ei ch’il museum conserva buca mo, mobein ch’el rimna era puspei. Tgei che maunca specialmein ein placats historics da Laax. Era cudischs specials. Schütz vul dar spazi a quei ed a tschella specialitad ch’el ha scuvretg el museum. Denton buca mo mussar quel. En in museum interactiv san ins tuccar, palpar, tedlar, ils affons dueien era saver «fravegiar». Ils accents novs ed il cumprovau duein secumpletar. Naven dall’iseglia tochen tiels objects da sport dil 21avel tschentaner cuntegn igl inventari las historias zuppadas. Finadin object duei esser digns da vegnir mussaus en cumbinaziun cun ina tala. Seigi ord la veta da mintgagi, il sport, art sacral, mobilias, porcellana ni objects selecziunai che documenteschan l’agricultura. Schütz ei actualmein dus tochen treis gis ad jamna a Laax. Sia finamira eis ei da mantener il caracter dalla casa. La strategia nova dil Museum local dueien ils visitaders emprender d’enconuscher gia la proxima stad. Ils 14 da zercladur 2019 ei la reavertura cull’inscenaziun nova. Schütz spera ch’ei gartegi d’integrar ell’exposiziun aunc pli ferm «historias» dil turissem. Era eis el perschuadius ch’igl ei impurtont da cuntinuar el futur cun certas occurrenzas. Per exempel cullas «tschaveras da pli baul» ch’il museum porscha dapi zacons onns culla scolasta Patricia Cadruvi ed il scalem superiur da Laax.