Via da Luven è 
puspè averta

La via da Luven è puspè averta. La via è stada serrada pervi d’ina bova pitschna ch’era vegnida giu il mardi passà. Pervi dal privel d’in’ulteriura bova ch’avess pudì vegnir fin en via han las autoritads decidì da laschar serrà la via enfin ier.

Fin mez mars hai dà en l’entira Svizra 65 cas da la malsogna infectusa. Durant l’entir onn 2018 avevi dà 48 cas. En Grischun dentant è la situaziun autra. Fin uss n’hai dà betg in soli cas, ha declerà il medi chantunal Martin Mani a la «Südostschweiz». Quitads na fa il medi chantunal betg pervi dals blers cas da virustgel en la Svizra dal vest. En Grischun ed en Svizra sajan ins preparà bain per tals cas.

Novas leschas u midadas da lescha, che custan bler, dovran da nov la maioritad qualifitgada per vegnir decisas en il parlament. Suenter il cussegl naziunal ha uss era il cussegl dals chantuns approvà ina moziun en quest senn. Las reclamaziuns pervi da la regulaziun exagerada sajan uschè veglias sco la chasa federala sezza, ha ditg il cusseglier dals chantuns Andrea Caroni. Per quest motiv stoppian ins uss limitar quella. Il frain duai vegnir en acziun cura ch’ina lescha chaschunia custs da regulaziun pli auts per dapli che per 10 000 interpresas u cura ch’ina tscherta limita da custs è surpassada. Sut ina maioritad qualifitgada chapeschan ins ina quota fixada tar elecziuns u votaziuns (per exempel ina maioritad da 2/3). Uschia sto quella quota vegnir cuntanschida per ch’ina lescha/elecziun vegnia acceptada. En Svizra vegn savens fatg diever da la maioritad qualifitgada da dus terzs.

La Svizra ha dismess ils davos onns 9000 tonnas bumbas cun granatas. Uschia ha ella ademplì sias obligaziuns legalas. En tut possedeva la Svizra 202 000 bumbas cun granatas, cumpradas tranter il 1988 ed il 1999 per 626 milliuns francs, sco Armasuisse scriva. Il problem da las bumbas cun granatas è lur gronda cumpart da projectils nunexplodids. Quels pericliteschan la populaziun e la reconstrucziun anc ditg suenter ch’in conflict è terminà. Il 2012 è la Svizra daventada commembra da la convenziun dad Oslo, quella scumonda muniziun a fragmentaziun. Uss ha la Svizra mo anc in pitschen quantum per garantir la scolaziun dals spezialists da l’armada per deminar.

La raschun pertge ch’il cussegl dals chantuns è sa fatschentà ier cun la valur da l’atgna locaziun èn duas iniziativas chantunalas da Basilea-Citad e da Genevra. Quellas pretendan da stritgar quella ord la lescha da taglia federala. La cumissiun d’economia da la chombra gronda propona bain da betg dar suatientscha a las duas iniziativas, ha dentant preschentà avant in mais in’atgna proposta sco schliar il problem. Pertge la valur da l’atgna locaziun saja bain in pau in punct dispitaivel, di il president da la cumissiun, il cusseglier dals chantuns cristiandemocrat, Pirmin Bischof da Soloturn. «Per l’ina stuais vus sco possessur dad ina chasa pajar taglia per entradas che vus n’avais betg realisà, e per l’autra vegnis vus remunerads en Svizra sche vus faschais daivets. Vus pudais deducir quai da las taglias e vus vegnis chastiads sche vus na faschais nagins daivets.» La cumissiun propona perquai da stritgar la valur da l’atgna locuziun, ed il medem mument era stritgar ina buna part da las deducziuns pussaivlas. Uschia per exempel las deducziuns per il mantegniment, u sin nivel federal era las deducziuns per mesiras da spargnar energia, per exempel sch’insatgi isolescha meglier sia chasa. Deducziuns sin ils daivets duain dentant per part tuttina anc esser pussaivlas. Gist quai crititgescha l’Uniun svizra da las locatarias e dals locataris. Mo sche omaduas vegnian stritgadas, pia tant la valur da l’atgna locaziun sco era tut las deducziuns, saja quai gist ed acceptabel, di la secretaria generala da l’uniun, Natalie Imboden. «Quai n’è betg il cas en la proposta actuala. Ella fa in pass, dentant betg enfin la fin. Quai vul dir che nus vegnin a guardar fitg exact a la fin sche quai è ina favurisaziun dals possessurs da chasas ed abitaziuns. E sche quai è uschia vegnin nus ad esser fitg critics.» Tge varianta che la cumissiun d’economia da la chombra pitschna vegn la fin finala a proponer è il mument anc avert. En curt vul ella dentant lantschar ina giada la consultaziun tar organisaziuns e partidas.