Gist angal tschintg francs per golp – la fiera è morta

(pb) La fiera da pels annuala mintgamai igl mars a Tusang è e resta en’attracziun. Massa gliout visita mintg’onn chella fiera speziala. Er sonda passada. Ma igls catscheders tgi liegian golps, fiergnas e tes on stuia constatar tgi las pels da chels animals on quasi nigna valeta ple. I marscha simplamaintg navot sen la fiera. Ena belezza dumang da mars cun temperaturas ampernevlas. Allas 10.00 scumainza la fiera da pels tradiziunala a Tusang e cozza anfignen allas 17.00. Gio allas 10.00 era la veia principala tras Tusang plagna amplaneida sen l’antiera lunghezza. Cò cursavan principalmaintg catscheders cun lour pels da golps, ensatge pacas fiergnas ed anc pi pacs tes se dies sen en tgar u schiglio en med da transport spezial. Siva era gliout cun stands per lung dalla veia ed alloura tants interessos da gliunsch e da manevel.

Chella fiera tgi è gio stada per la 22avla geda è egna dallas nov fieras da pels tgi dat anc ainten Svizra. Fieras tgi cattan anc adegna en enorm interess dalla generalitad e spezialmaintg digls catscheders, ma on strousch ple ena muntada economica. Aglmanc an chegl tgi pertotga la fiera da pels.

Nign tgi vot ple pels

Rivond a Tusang sonda passada vainsa dalunga contacto igls marcadants da pels. Chegl èn da prancepi dus, Johann Hofstetter da Flawil e Sigi Noser da Glarunga. Dus interpresas cun tradiziun ainten la compra, elaboraziun e la vendita da pels.

Dumandond scu tgi stetta sen la fiera da pels è l’amprema reacziun tar tots dus en ferm scassar digl tgea. «I marscha ansomma navot. Nign dumonda siva pels. Nign vot cumprar pels. Er betg vistgadeira da pels. Chegl è oz simplamaintg betg an moda. Aglmanc tar igl pievel cumegn», dei Noser. E Hofstetter da Flawil manegia: «Cun betg esser dumandadas las pels da golps, fiergnas e tes èn er igls prietschs correspondents. Chegl monta oz tschintg francs per ena pel d’ena golp, e chegl an media, per ena fiergna otg francs e tigl tes betg bler oter.» El vegia gia anfignen 8000 pels da golps an reserva tgi el rabagleva betg davent. Ed er Noser discorra da 2000 pels tgi el vegia aint igl magasign.

Gl’è pero betg uscheia tgi els vessan betg cumpro las pels tgi tot igls catscheders on purto a Tusang da tot las valladas digl Grischun. Ma igls prietschs èn simplamaintg bass. Fitg bass. E chegl zont sch’ins so tgi avant betg schi blers onns ins paeva per ena pel-golp anc 30 francs. Per ena bela anc daple. Per fiergnas anfignen 40 francs e pigls tes considerablamaintg daple.

Atgnamaintg ègl gio ruschanevel da duvrar las pels digls animals selvadis anstagl dad arder ellas ansemen cun igl rusment. La pel digls animals è ansomma stada l’amprema vistgadeira digl carstgang. Oz dattigl alternativas e vistgadeira da pel è betg ple dumandada. Er betg ple tant scu decoraziun. Igls dus marcadants manegian tgi igl muteiv seia an amprema lengia la campagna globala cunter la tratga dad animals scu furnitours da pels. Damais betg igls catscheders grischuns.

Digl reminent: Alla tgatscha da liagier tgi antscheva igl 1. november e cozza anfignen igl davos favrer èn sa participos la staschung 2017/18 radond 950 catscheders. Golps e tes ins pò pero er sagettar dalla tgatsch’ota e dalla tgatscha bassa. Igl 2017 èn neidas sagettadas total 2437 golps, 236 tes e 233 fiergnas.

Igls pi passiunos?

Ins dei tgi igls catscheders tgi von a liagier seian tranter tot igls oters igls pi passiunos. Per Gerasmus Tenner (70) da Breil è chegl an mintga cass uscheia. El vo 40 onns a tgatscha ed è adegna sto a liagier. A Tusang è el rivo cun 23 golps e dus fiergnas. Chegl correponda alla media da ca. 25 golps tgi el sagetta mintg’onn. A tgatsch’ota vo el betg ple. Angal ple a tgatscha bassa ed a liagier. Dasperas fò el anc tratga da tgangs da tgatscha lucernes.

La tgatscha da liagier è la sia passiun e chella fatschainta el igl antier onn e betg angal chels quatter meis. Igl sies li da liagier è adegna igl madem, ena tgavorgia se sur Breil. Ed el pavla las golps sur onn.

Tenner fò en tant chitos per igl avigneir dalla tgatscha da liagier. El manegia tgi i detta bagn er giovens tgi geian, ma betg ple tants. El vegia er gio musso a giovens scu tgi chesta tgatscha funcziunga, vegia er do bungs cunsegls ed er ampruo da gudagner giovens per chella tgatscha. «Ia manetg tgi fiss bung dad instituziunalisar tgi giovens savessan amprender ad eir a tgatscha da liagier. An teoria e practica. «Ia fiss er pront da ma metter a disposiziun per mussar agls giovens e da dar anavant las mias experientschas», dei igl catscheder da Breil.

Chegl tgi el ò er adegna fatg sez è da trer giu las pels. Per lascher satger las pels vegia el la sia atgna metoda. El dovra betg en’essa per tender ellas, mabagn fiers da construcziun tgi el furma an en anghel e tenda aint uscheia las pels. Chegl vegia igl avantatg tgi ins stoptga betg volver las pels ed ellas possan siier da tottas dus varts igl madem mument.

Bler pi pacas golps 
an Surmeir

Tranter igls catscheders tgi portan min-tgamai las pels dalla fiera a Tusang èn er chels da Surmeir. I dat cò adegna daple gruppas tgi èn s’organisadas e fon lour rituals cun la preschentaziun dallas pels-golp. Tenor igls marcadants da pels è igl domber dallas pels vandeidas u scu tgi ins ò er managea «regaladas» sto ple u manc madem scu igls onns avant. Pero per dei betg tantas ins ò purto giu da Surmeir. Gio dad onns vign ena gruppa da Salouf cun igl sies tgar da mang e las pels bagn preschentadas a Tusang. Chels seis catscheders on purto chest onn 25 pels-golp. Els savevan betg exact quantas tgi els vessan gia igl onn passo, ma circa igl dobel. Ossa dus onns dattigl er ena gruppa da Surses tgi vign communablamaintg cun igl sies tgar tgi mossa la raccolta dallas golps. Participos èn seis catscheders da Beiva, Sur, Rona, Savognin e Salouf. Er els on purto sonda passada 25 golps a Tusang. Er considerabel pi pac tgi en onn avant. Ena gruppa dad ena regiun vaschigna, numnadamaintg da Tavo, veva igl 2018 total 106 pels da golp sen igl sies tgar bagn decoro e chest onn 29.

E tot igls catscheders on managea tgi chesta staschung vegian els gia da star en po daple ouras sen igl post da liagier per aveir success.

Dumandond igl muteiv per chel success manc grond èn igls catscheders da Surmeir tots unias aint igl meni. Chegl seia sto la morva (Staupe), ena malsogna tgi dat tar igls tgangs e tar las golps. Cotras eran simplamaintg d’anturn pi pacas golps. Chella malsogna è adegna ensanouas d’anturn e vo e turna e meida alloura da regiun tar regiun. Actualmaintg para ella dad esser ainten la regiun digl Grischun central.