Fegnamiras a purschidas da la MUMA 2019

CUN GION MICHAEL Â DASCURIEU
 BARTOLOME TSCHARNER / anr

Digls 3 antoc’igls 5 da matg â liac la Mussada da la mastregnànza (MUMA) ad Andeer. Expositurs da las tres valadas Schons, Avras a Valragn mussan lur products a survetschs. Par andriescher ampo daple davart igl cuntegn da la MUMA 2019, â l’ANR fatg egn raschieni cugl president da l’uniùn organisànta, Gion Michael d’Andeer.

La MUMA, c’â liac mintga tres ons, a mintg’eada egn moto general. Igl moto d’uon, la digitalisaziùn, para zentral pigl avagnir da la mastregnànza.

Gion Michael: Cur ca nus vagn dezidieu da prender la digitalisaziùn sco tema general da la MUMA d’uon, tuts c’earan fiac a floma par quel, a nus cartevan, c’igl vomi fetg tgientsch da preschantar egl. Mo agl curs da las preparativas â’gl samusso, c’igl e egn tema, sur digl qual igl vean bagn discussiuno fetg blear, mo ca nign sa propi, noua a co tgapar a màn.

Tànt ple e’gl impurtànt ca Vus dez infurmaziùns practicas sur da que tema a caschùn da la MUMA.

Mo igl e greav da definir, tge ca digitalisaziùn munta propi. Pigls unfànts e’gl forza igl gioi da computers, pigls mastargners â’la forza igl intent da simplifi-tgear la producziùn, pigls purs e’gl forza egna maschina ca va da suleta. Plenavànt, ussa ca nus vagn safatschanto afuns cun que tema, samuss’igl clerameing, c’igl dovra egn’infrastructura par far igls proxims pass anviers la digitalisaziùn. Or da la nossa vesta dovr’igl lingias da fibras da veder. La structura sto easser avànt màn, schiglioc funcziunescha la digitalisaziun semplameing betga.

Peia, e quell’infrastructura actualmeing betga disponibla an Val Schons?

Quegl e egna tgossa delicata davains las Veiasmalas: Nus vagn guess manaschis a tgeas c’ân quell’infrastructura; quels c’ân finaztgieu sezs ella. La Swisscom meta a disposiziùn quellas lingias me a quels ca vutan ellas, mo quels d’anturn lastgan betga duvrar ellas. Igl e egn dischavantatg, sch’igl e me pussevel pigls egns da far diever da quellas lingias speartas, a nus da las fatschentas pintgas vagn da luvrar cun culiamaints normals. Parquegl vainsa ampruvo da colavurar cun egn partnari. Nus eassan stos an discussiùn cun la Swisscom. Igl interess da la nossa vart eara grànd, mo igl davos âni betga lieu far part. Mo dantànt vainsa savieu antretschar igl «Zenter par Fatschendas pintgas a masànas digl Grischùn» (FPM) da la HTW da Cuira. Ella ad ear igl Parc Natiral Bavregn safatschaintan cugl tema. Igl Zenter Grischùn par FPM da la HTW vean da elavurar egn tool, cugl qual igl de vagnir sclarieu igls basegns da la populaziùn a digls mastargners da las tres valadas. Alura savainsa mussar sei a las instrucziùns regiunalas a cantunalas igls noss basegns a pretender igls andrezs ca nus stuagn ad aver ca nus saveian ear luvrar, a qua cun mieds da comunicaziùn moderns, segi quel segl sectur privat near economic. Nus duvragn la digitalisaziùn, par ca nus saveian mantaner las plazas da lavur a ca nus saveian mantaner la qualitad da viver a qua. Parquegl stuainsa preparar la veia par la digitalisaziùn an Schons, Avras a Valragn. Igl e alura ear la fegnamira prinzipala, ca nus lagn cuntanscher cun la MUMA 2019 da promover la digitalisaziùn ascheia anavànt, c’igl neschi egn project concret or da quegl. Nus lagn sensibilisar la glieud par que tema, c’i vezian igl basegns, a nus stuagn sadustar par la tgossa: Tgi ca sadosta survean, a tschels spetgan. Sch’igl gartegia a nus da meter an movimaint que svilup cun la MUMA, alura vainsa cuntanschieu fetg blear.

Partge e la digitalisaziùn alura aschi essenziala pigls mastargners da la regiùn?

Parquegl c’ella e impurtànta pigl ava-gnir digls mastargners. D’egna vart, e’gl da preparar quels segl svilup nov, da l’otra vart radi la digitalisaziùn a nus tuts anzatge sco egna nova veta, parquegl c’ella vean a midar tànt. Igl plan, c’igl electrizist dovra par far las sias lavurs, vean agl avagnir me ple segl tablet, betga ple sen pulpier. Quegl e tut realitads ca vignan a samidar. Igl e ear pussevel, c’igl vean a dar plazas da lavur ca dependan betga ple digl liac. Igl po dar ca quel ca lavura gio’ Turitg, po star ainta Schons. La digitalisaziùn e parquegl ear egna grànda schanza par nus, ca nus saveian mantaner la populaziùn an la valada, ad igl e la schanza da survagnir inovaziùns pigls noss manaschis.

Co vignan igls expositurs a mussar que tema?

Mintga expositur ancanuscha igl tema cuminevel. Mintgegn amprova da mussar quel ord la vesta digl sies mastregn, savund igls seas interess. Ascheia e’gl mintga mastargner ca sa mussar quegl c’e essenzial par el, a l’exposiziùn vean variusa pigls visitaders ca vignan a vaser las diferaintas pussevladads ca la digitalisaziùn porscha agls manaschis.

Co quintaz da meter an practica la digitalisaziùn an la valada?

Suainter la MUMA e’gl mintga patrùn ca sto ponderar sez, co digitalisar igl sieus manschi, tut savund igls seas basegns. Natiralmeing, c’igl nass ear sainza digitalisaziùn. Mo a la lùnga ston igls manaschis aver la pussevladad da saver far que pass. Partutgànt igl mieus mastregn: Igl fuss pussevel da luvrar cun egna plàna a resgia da màn, mo dantànt vainsa maschinas ca vignan paladas cugl computer. Quegl davainta standard igls proxims ons. Alura e’gl impurtànt da saver tarmeter gràndas quantitads da datas da maniera speditiva. Parquegl eassan an cunlavur cun la HTW.

Tge porscha la MUMA 2019 schiglioc ànc?

Nus vagn constato egn fetg grànd interess da la vart digls expositurs da saver sapreschantar. Nus vagn amplanieu tutas tendas. Uon e’gl 53 expositurs. La grànda part e da la regiùn Schons, Avras, Valragn. Igl dat egn pêr d’orvart, parquegl ca tals manaschis màncan an la regiùn.

Igl e ear egna fetg grànda schelta da diferaints expositurs, davent da garaschists antoca tigl transport, la tgea da vigls, la spitex, bàncas, las ovras electricas ad ear igls purs ca fan part. D’egna vart durànt l’exposiziùn, noua c’i mussan las pussevladads da la digitalisaziùn an l’agricultura, a da l’otra dat igl egn’exposiziùn da biestga.

Ear blearas uniùns ca fan puspe part. Igl nus e fetg impurtànt, ca las nossas uniùns possian far l’ustreia. Tuts ca sadatan grànda fadeia par cuntantar igls giavischs digls visitaders. Ascheia e’gl prest tuts da la valada c’en ocupos anzanouas. La MUMA de ear easser egn liac da santuapada par la glieud, betga me egn’ocurenza da vender. Quegl e la qualitad speziala da la MUMA: la santupada ad igl barat vizendevel. Ella e sco egn pintg cumegn, ussa ca nus vagn nign cumegn ple. Igl e ear grandius ca nus savagn far quegl da cuminànza cun tutas tres valadas, cun dus lungatgs a duas mentalitads diferaintas.

Par nus da qua e la vernissascha digl cudesch da Schons cun fotografeias viglias d’interess spezial. Alura e’gl las musicas instrumentalas c’en ear da la partida. Tge c’e nov uon, e l’acziùn «sempel par return», tgi ca vean a l’exposiziùn cun la posta, sa turnar a tgea cugl bigliet sempel, a nus purschagn egn survetsch da taxi antoca la damàn da las quater.

Igl prgram detaglieu e da vaser sen la pagina da la MUMA 2019.