S-chaffind a Panas-ch differents spazis vitals

(anr/fa) Per cumpensar las intervenziuns i’l ecosistem da l’En güda la GKI a finanziar la revitalisaziun da l’ischla Panas-ch. Quist’eivna han cumanzà quellas lavuors cun schmerdscher differenta bos-cha. Daspö lündeschdi vegna schmers a Panas-ch. Quist’ischla a schnestra da l’En, tanter Sur En e Ramosch, es i’ls ultims decennis gnüda adüna plü sütta. Il privel cha’l biotop da l’ogna multifari moura d’eira grond. Per quel motiv existiva pro’ls respunsabels dals cumüns da Valsot e da Scuol il giavüsch da dar darcheu vita a l’ischla cun tilla revitalisar. Cun realisar l’Ouvra cumünaivla En (GKI) tanter Martina e Prutz in Austria vain l’ecosistem da l’En influenzà in plüs lös. La GKI GmbH, a la quala las Ouvras Electricas Engiadinaisas sun partecipadas cun 14 pertschient, es perquai obliada da prestar masüras da cumpensaziun. Uschea es dvantà il proget da la revitalisaziun da l’ischla Panas-ch realtà. Il sustegn finan-zial da la GKI, dal naturemade star-Fonds da l’ouvra da l’ewz a Castasegna e da l’Uffizi chantunal pella natüra pussibilteschan als duos cumüns da realisar la revitalisaziun per var 1,15 milliuns francs. «Per pudair far quai esa da schmerdscher circa 430 pins», declera Adrian Schorta, il silvicultur da Valsot chi maina la runcada.

Cun bos-chers e maschinas
 da Valsot e Scuol

«Cun duos tractors forestals e lavuraints dals duos cumüns ans sfadiaina da schmerdscher la bos-cha infra ün’eivna e mez, il plü da tuot quindesch dis», disch il silvicultur, «prescha faina perquai cha no lessan finir las lavuors avant cha’ls utschels cumainzan vers la fin d’avrigl a fabrichar lur gnieus ed a cuar.» Per cumanzar cullas lavuors hana stuvü spettar fin cha la blera naiv d’eira alguada. La gronda part dals bös-chs chi ve-gnan schmers sun pins, lura esa eir ün pêr tieus e singuls larschs. «Ils pins sun ils plü adattats perquai chi han blera romma», declera il perit Schorta. Quella romma predscharan ils peschs i’l En.

Pins cupichats e fixats ill’aua

Ils bös-chs chi vegnan schmers spordscharan spazis vitals a differentas bes-chas e peschs. «Da la riva cupichaina, mincha pêr meters ün, i’l angul dret ils pins cun landervia la romma oura ill’aua da l’En e cun pals pisseraina chi nu’s schlouvan, chi restan al lö», explichescha Schorta. Sco ch’el manzuna procuraran quels bös-chs cha las scarpadas a la riva nun erodeschan, els fuorman al medem mumaint structuras aint ill’aua: «Qua cula l’aua dal flüm main svelt e tanter la romma ill’aua daja lös plü quiets, ils peschs han jent da quists zops.» Da quels bös-chs na srommats gnaran schmers var 160 tocs, cun ün diameter da circa 30 centimeters. Per avair a disposiziun pals per fixar ils pins ill’aua schmerdschan ils bos-chers var 95 bös-chs.

Elemaints chi dan fuorma 
a l’ischla

Oters bös-chs chi vegnan uossa schmers spettan da gnir plazzats per terra. «I’s tratta da bös-chs cun üna lunghezza da var 15 meters, gross ed eir ün pa storts, cun landervia la ragisch», disch Schorta, «cur cha la revitalisaziun es quista stà plü o main a fin tils plazzaina per terra a l’ur da l’aua e süllas islas chi darà.» Ch’uschea dettan quels bös-chs dad üna vart structura a l’ischla e da tschella vart spazis da viver, habitats per differentas bes-chas, declera’l. El manzuna eir ls bös-chs chi vegnan schaniats da la runcada: «Ingio cha l’En passa dürant tuot l’on laschaina üna stribla dad ogna. Sün quels crescha il lichen ramalina chi’s chatta in Svizra be plü lung l’En in Engiadina Bassa.» In sonda vain a Panas-ch il scienzià Christoph Scheidegger da l’Institut federal WSL a Birmensdorf. «El chi’d es specialist per lichens transplantarà ün pêr dals lichens ramalina sün bös-chs chi sun plü protets da l’aua da l’En», conclüda Schorta.