La collaboraziun sepaga

da Dumeni Columberg

La colligiaziun dils territoris da skis Andermatt-Sedrun ei realisada ed ils emprems resuns fetg positivs. La cruna da quella visiun temeraria ei la staziun da muntogna Schneehüenerstock (2600 m. s. m.). Cun la pendiculara da Sedrun sil Cuolm da vi, che vegn aviarta quels dis, ei in project turistic d’ina dimensiun extraordinaria terminaus. La nova arena sa semiserar cun las destinaziuns svizzeras dall’emprema ligia. La realisaziun da quella ovra imposanta ei in mument ideal per dar in’egliada el vargau.

La Porta Alpina sco punct da partenza

Per biaras lecturas e lecturs po quella pretensiun esser empau fasierlia e nuncapeivla. Igl ei denton veramein aschia: Igl emprem impuls per la collaboraziun ella regiun San Gottardo deriva dalla visiun fascinonta Porta Alpina. La stad 2005 ha il cussegl federal numnadamein pretendiu che quei project visiunari vegni integraus en in program da promoziun d’ina regiun pli gronda, San Gottardo. Ei drovi ina stretga collaboraziun digl entir intschess alpin.

Sin fundament da quei verdict han las regenzas dils quater cantuns Valleis, Tessin, Uri e Grischun incaricau ina gruppa da lavur d’elaborar in concept da promoziun. Sco incumbensau per la Porta Alpina hai jeu giu la cuida da separticipar a quellas preparativas. La gruppa sut l’egida da prof. Ernst Brugger ha presentau in memorandum fundau e substanzial, intitulaus: «San Gottardo, il cor dallas Alps enamiez l’Europa».

Ils 31 da schaner 2007 han las regenzas suttamess quei document al cussegl federal. El cuntegn ina roscha projects, predominontamein da tempra turistica; denter auter il resort da Samih Sawiris sco era ina colligiaziun dils territoris da skis denter Andermatt e Sedrun. Cun grondas stentas eis ei era reussiu d’integrar Mustér.

In ferm sustegn dil maun public

Quella cooperaziun sepaga, pertgei cheutras ei quella infrastructura turistica ina part dil program San Gottardo; la premissa per il sustegn dalla confederaziun (30 milliuns francs) e dils cantuns Uri e Grischun (otg milliuns) allas investiziuns per la colligiaziun dils territoris da skis. Schizun la nova pendiculara da Sedrun sil Cuolm da Vi profitescha generusamein da quella promoziun (varga 5,7 milliuns francs)!

Las considerablas subvenziuns ein senza dubi in grond agid per realisar in project da tala dimensiun. En differents cerchels ei quella generusadad vegnida criticada. Ella sfalsificheschi la fiera libra. Igl origin da quella promoziun ei denton la digren massiva dalla populaziun ella Val d’Ursera (muort igl exodus dall’ar-mada e la serrada dallas fortezias). Cheutras ei la confederaziun obligada da prender mesiras per vivificar la vallada. Il cussegl federal (en special Doris Leuthard e Johann Schneider-Ammann) ha repetidamein declarau San Gottardo sco in bien model per la promoziun regiunala.

Ina intermediaziun reussida

Ils emprems contacts cun Sawiris sebasan sin l’intermediaziun digl amabas-sadur svizzer a Kairo, Raimund Kunz. El ha perschuadiu il milliardari egipzian da vegnir ad Andermatt e seconferir cun la regenza uranesa. Decisiv per siu engaschament ei denter auter la posiziun geografica denter Turitg e Milaun ed il vast areal militar, buc pli duvraus. Per cumpensar la sperdita da mellis plazzas da lavur ha il cussegl federal fatg concessiuns excepziunalas (sco p. ex. la vendita nunlimitada d’appartaments e habitaziuns secundaras ad interessents digl exteriur). Fazit: Ina plazza militara vegn remplazzada entras in resort turistic da num e pum. Quei ei prudent ed in cletg per ina entira regiun.

Stentas permanentas
 per ina avischinaziun

La Surselva ed en special la Val Tujetsch han da vegl enneu giu buns contacts cun la Val d’Ursera. Dapi 744 apparteneva ella alla Claustra da Mustér. Pér 1649 ein quellas obligaziuns vegnidas cassadas. Las bunas relaziuns ein denton restadas.

Per las pendicularas da Sedrun cun l’Alp-su ein ils hosps dalla Svizra centrala adina stai ina clientella impurtonta e beinvegnida. Ella ei vegnida promovida entras bigliets communabels dallas pendicularas e la Viafier Matterhorn Gottard. Suenter la sanaziun finanziala dalla societad en pitgiras (1999) havein nus elaborau ina nova strategia che preveda ina collaboraziun pli intensiva cun Andermatt.

Cu Sawiris ha demussau interess per la Val d’Ursera havein nus ladinamein priu si contact cun ses representants. Jeu seregorel aunc bein dils emprems discuors cun siu advocat Martin Schön, pli tard cun Benno Nager. Per casualitad ei Franz Egle entraus el directori da Sawiris. El ei in bien enconuschent ord il temps ch’el era il cussegliader persunal da ant. cuss. fed. Flavio Cotti. Tals contacts sepagan.

Ina attracziun tut speciala: golf e skis

Per dar ina glischur speciala al niev resort, ha Sawiris primaramein eregiu «la pli biala plazza da golf dall’Europa». Beinspert ha el schau perschuader ch’ei drovi era ina attracziun pigl unviern. En quei temps ei l’idea d’ina colligiaziun dils territoris da skis entuorn il Gottardo naschida. L’entschatta d’october 2008 han las medias naziunalas p. ex. rapportau da mia idea d’ina colligiaziun dils territoris da skis naven da Mustér entochen Fiesch e cun Airolo.

Legreivlamein ha Sawiris demussau grond interess per ina collaboraziun enteifer las regiuns alpinas. Bia simpatia ha el per la claustra benedictina. Per infirmir quels ligioms havein nus per exempel arranschau ils 2 d’october 2008 ina gronda dieta el center da sport e cultura a Mustér. En preschientscha dil president dalla regenza da lez onn, Stefan Engler, ha Sawiris presentau sia visiun dil resort, ferton che Gerold Bührer (cau d’économiesuisse) ei s’occupaus cun la posiziun naziunala. Kurt Aeschbacher ha moderau la tschentada bein frequentada.

Ina ovra da piunier

Plaun a plaun vegn il project dil resort gigantic en rocla. Oz ei la gronda part realisada: Ei setracta da dus gronds hotels e plirs casaments cun entgins tschiens appartaments sco era ina purschida concentrada da differents survetschs. Ento-chen ussa ei varga ina milliarda vegnida investada. In juvel ei il hotel da noblezia The Chedi, aviarts 2014 e cumpletaus cun Radisson (Nadal 2018) e las residenzas Gottard. In tal imperi turistic irradiescha e fructifichescha l’entira regiun e sa seposiziunar sin la fiera internaziunala.

In pass decisiv ei la surpigliada dallas Pendicularas d’Anderamatt entras Andermatt Swiss Alps SA (ASA), ina feglia dil conzern Orascom Developent Holding) e la fusiun cun quellas da Sedrun. Ina bravura tut aparti da Sawiris, reussida mo grazia a siu scharm ed alla briglianza da Sawiris! Cun perseveronza, optimissen e promtezia da surprender enormas rescas, rabetscha el il project atras tuttas instanzas e surmunta cun eleganza las resistenzas, schizun quellas dallas organisaziuns digl ambient. Probabel havess negin Svizzer giu la forza e la curascha da s’engaschar sin tala moda.

Ils 30 da matg 2014 ha igl Uffeci federal da traffic dau la lubientscha globala per tuts stabiliments da transport. La primavera 2015 eis ei vegniu entschiet cun la realisaziun e da Nadal 2016 ei la nova sutgera sigl Alpsu (Calmut) vegnida inaugurada. Duront ils davos quater onns eis ei vegniu baghegiau a moda stravaganta: stabiliments d’ennevar, novs conducts, novs restaurants, novas sutgeras e novas pendicularas (Gütsch). La pédra ei senza dubi la gondla sil Schneehüenerstock cun siu restaurant da panorama. Ina prestaziun sensaziunala! En tut setracta ei da 22 stabiliments cun 120 kilometers pistas e d’ina investiziun da 130 milliuns francs.

Ina buna entschatta

A caschun dalla radunonza dils acziunaris dalla sonda vargada han ils responsabels saviu far ina emprema bilanza. Quella ei fetg positiva. Cun mesiras specialas (prezis dinamics ed ina acziun da diesch francs) ha la nova arena gia cuntonschiu ina reputaziun internaziunala e registrau bunas frequenzas, la pli aulta denter Nadal e Daniev cun in record 12 000 hosps! Ils exponents ein pertscharts ch’ei drova in excellent marketing per garantir in bien avegnir. Ina buna infrastructura turistica ei la basa per tuttas activitads, denton buca ina fatschenta lucrativa. Per cletg ei Sawiris promts d’augmentar proximamein il capital d’aczias (via ASA) per 30 milliuns francs ed aschia consolidar la situaziun finanziala.

Involvar pievel 
ed economia

L’entschatta ei gartegiada. Ussa setracta ei da nezegiar quei potenzial natural e cultural e d’extender la collaboraziun era sin auters secturs. Fetg impurtont eis ei d’integrar la populaziun en quei process d’avischinaziun (quei ch’ei aunc buca succediu). Ina incarica dallas organisaziuns e dallas instanzas politicas.

El proxim temps dat ei impurtontas midadas persunalas tier la societad. Silvio Schmid seretila da sia funcziun da cau operativ e vegn remplazzaus da Rainer Flaig, ina persunalitad cun gronda experientscha. Deplorablamein banduna era il cau e delegau dalla ASA, Franz Xaver Simmen l’interpressa. Ils davos quater onns ha el dirigiu cun gronda habilitad la societad e gidau essenzialmein a realisar quella ovra imposanta. La persunalitad centrala e dominonta ei vinavon Sawiris. Siu engaschament ei in enorm benifeci per l’entira regiun.

Suenter varga in tozzel onns semuossan ils fretgs dalla collaboraziun ed attestan ch’ella sepaga. Perquei fuss ei prudent, sch’era auters projects turistics ve-gnessen integrai el program da promoziun Gottard e savessen profitar da quei fondo.