Auguris als giubilars medelins

parter

da Ciprian Giger

L’emprema dumengia el meins matg, d’aura plitost brutta, ein las giubilaras ed ils giubilars che festiveschan il 2019 in anniversari rodund vegni envidai per festivar e schar puppergnar a lur festivitad. Tochen igl onn 2017 veva la societad da musica envidau mintgamai ad in inscunter pils giubilars da 75 onns e mintga tschun onns ensi. Cunquei che la societad da musica ei vegnida sligiada si igl onn vargau ha ei dau neginas festivitads igl onn 2018. Uonn ha denton l’uniun da dunnas ensemen cul chor mischedau surpriu l’organisaziun da quella fiasta. Gie, ei muncava enzatgei cu quella fiasta ei buca vegnida presentada avon in onn. Ils organisaturs havevan semtgau ina sala festiva en scola a Curaglia. Buca tuttas giubilaras e tuts giubilars ein stai presents. Per quels ch’ein denton stai en sala eis ei stau in bi e commuentont inscunter. Els tuts ch’ein aunc oz en nossa pintga vischnaunca persunalitads singularas ed appreziadas. Entgins dels ein secasai en casa da tgira ed en vitgs vischinonts. Mo els ein e restan Medelins cun tgierp ed olma e quei per l’entira veta. Quei inscunter e quell’occasiun duein esser in engraziament per tut quei ch’els han prestau per nossa pintga cuminonza medelina.

Il president dil chor mischedau Arthur Venzin ha beneventau cordialmein las giubilaras ed ils giubilars ch’han dau suatientscha agl invit ed ein serendi en casa da scola per assister alla fiasta. Silsuenter han pliras persunas cun in stretg contact tiels giubilars repassau cuortamein entgins tiarms ord la veta dils giubilars.

Giubilaras da 90 onns

Josefina Derungs-Deflorin, 
Curaglia/Casa sogn Giusep

Natalia Giger lai repassar la veta dalla giubilara Josefina Derungs-Deflorin. Ella ch’ei naschida ils 16-11-1929 a Clavaniev e carschida si cun quater frars e treis soras. Suenter haver frequentau la scola eis ella serendida en plazza a Siat sco era a Rueun. Igl onn 1953 marida ella il giuven Moritz Derungs da Siat. Ord lur lètg neschan dus buobs e treis buobas. Varga 50 onns ei la Josefina vivida a Siat. Igl onn 1997 miera il consort ed ella resta persula. Ella risdava adina cu ella vegneva a Curaglia sin viseta tier sia feglia Renata: «Cu jeu possel bu pli vegn jeu si tier vus en Tgasa Sontgaclau.» Deplorablamein ei la casa da vegls buca pli existenta ed aschia ei quei giavisch buc ius en vigur. Mo a Curaglia eis ella tonaton vegnida. Igl onn 2005 secasa ella en ina habitaziun osum la Val e sa da leu anora contemplar mintgadi la biala val Clavaniev e patertgar sur da temps daditg vargai. Grazia al bien quitau da sia feglia Renata ha la Josefina astgau passentar biars bials onns a Curaglia. Mo la vegliadetgna splunta era tier la Josefina ed el decuors digl onn 2014 sedecida ella da bandunar la Val Medel e serender ella Casa s. Giusep a Cumpadials. Leu gauda ella il bien tractament dil persunal e la cumpignia dils concussadents, entgins perfin ord la Val Medel. Grond plascher ha ella dallas visetas dils affons, biadis e sutbiadis.

Zita Flepp, Curaglia

Gest avon entgins dis, numnadamein ils 2 da matg ha la Zita astgau festivar siu 90avel anniversari e quei en fetg buna sanadad. Aschia entscheiva Arthur Venzin sias explicaziuns ch’el ha fatg sur dalla veta dalla Zita. Ella ei la 6avla en retscha d’in tozzel fargliuns. En ina gronda famiglia secapeva ei da sesez ch’ils gronds havevan quitau dils pigns. E quei fageva ella bugen. Ei seigi stau in bi temps d’affonza e giuventetgna nua ch’ella sesentevi bein ed eri propi da casa, quei ils plaids dalla Zita. Suenter igl emprendissadi da cusunza, absolvius tier la Benedicta Pally da Platta, ei la Zita serendida viers Turitg tier sia sora Clara. Leu ha ella luvrau en siu mistregn en ina fatschenta da vestgadira. La lavur per da tuttas sorts clientella fuva dètg pretensiusa, mo fetg interessanta e varionta. Suenter 11 onns sco cusunza ella medema fatschenta ei la Zita sedecidida da far in niev pass ella veta. Midar dil tuttafatg la professiun era da quei temps buc usit. Ella secasa da Turitg a Herisau e sescolescha entuorn sin tgirunza e quei en ina clinica psichiatrica. Duront 17 onns ei la Zita s’engaschada sco tgirunza diplomada pil beinstar dils pazients. Silsuenter eis ella sepladida a Turitg/Altstetten sco tgirunza en ina casa da tgira e quei duront 14 onns. Finida la lavur da professiun nua ch’ella ha gidau, tgirau ed accumpignau bia carstgauns ch’han duvrau agid ei la Zita selegrada da saver guder la pensiun e dapli temps per ella. Mo cun grev cor – e suenter in liung temps da 53 onns egl jester – decida ella da turnar anavos a casa en siu vitg nativ. Entgins onns en casa paterna ha ella tgirau sia sora Rosa. Suenter la mort da lezza fuva ella puspei persula. Denton las visetas da ses fargliuns e dils pigns da Survitg, ch’eran uss a Curaglia tuts pli maneivel, fagevan adina plascher alla Zita e procuravan ch’ella veva mai liung’uriala. Pli tard habitescha ella en casa cun sia sora Rita che viva medemamein persula giudem il vitg. Aschia han omisduas profitau ina da l’autra. Communablamein gaudan ellas duas bia bialas spassegiadas ora en la biala natira medelina. La Zita legia era bugen e bia. Tgirar las flurs ei ina da sias lavurs preferidas. Quei fa ella cun gronda premura. Tgei che fatschenta oz empauet la Zita ei il fatg ch’il viadi tochen sin baselgia Sontgaclau ei vegnius pli liungs ils davos onns.

Giubilara dad 85 onns

Culastia Flepp-Venzin, Curaglia

«Ina dunna, plitost pintga e fina da statura, sperta ed agila, spir slontsch cun in canaster enta maun, festgina en stizun. In surrir sillas levzas ed enzacons buns plaids per tut tgi ch’ella entaupa s’audan vitier.» Aschia entscheiva Evelina Giger culs patratgs sur dalla giubilara. La Culastia ei naschida ils 20 da fenadur 1934 a Fuorns sco feglia da Luisa e Leci Venzin-Pally. Leu eis ella carschida si ensemen cun aunc tschun fargliuns. Suenter il temps da scola ad Acla ha ei giu num serender egl jester. La Culastia ei sepladida giu la Bassa en differentas plazzas sco casarina. Pli tard ha ella surpriu ina plazza sco cuschiniera a Solothurn. Gliez temps ha plaschiu ad ella oreifer bein, aschia ch’ella ha giu grev da sedecider schebein ella dueigi returnar a casa ni buc. Igl onn 1965 tuorna la Culastia anavos ella patria. Leu spitgava numnadamein gia il giuven Venanzi Flepp plein desideri sia spusa. Il medem onn festiveschan els nozzas e secasan a Curaglia. La lètg dalla Culastia e dil Venanzi vegn benedida cun quater affons. Sper il tenercasa gidava la giubilara bugen siu um sil funs da fenar. Per la Culastia saveva il fein denton mai esser secs avunda. Per ella er’ei fetg impurtont ch’ins metti mo bien pavel en iral. Plinavon eis ella era s’engaschada sco cuschiniera en Tgasa Sontgaclau nua ch’ella ha puppergnau ils cussadents. Il cuschinar ei insumma ina dallas grondas pissiuns dalla Culastia. Pli biars ch’ella ha davos meisa e pli ventireivla ch’ell’ei. Liung’uriala enconuscha la giubilara buc. Sper il cuschinar ed il tenercasa cultivescha ella cun gronda carezia siu iert, ella legia bugen e segida cun sia famiglia nua ch’ella sa e po. Siu grond scazi ein bein ses 11 biadis, ils quals ella gauda e puprogna cun mintga caschun. Grazia a siu bien humor ed ad in’energia tut speciala sa la Culastia guder uss il temps da pensiun ensemen cun siu um.

Giubilars dad 80 onns

Rosa Bundi-Hölzl, Curaglia

Quei cuors dalla veta presenta il vischin dalla Rosa, igl Arthur Venzin. Ils 19 da fevrer ha la Rosa festivau siu 80avel di da naschientscha cun sia famiglia. Naschida eis ella sin in bein puril ella vischinonza dil marcau da Knittenfeld ella regiun da Steiermark, pia en nossa tiara vischina, l’Austria. Ensemen cun sia sora Dorothea, ch’ei treis onns pli veglia, ha ella passentau ina bial’affonza. Cun mo diesch onns piarda la Rosa sia mumma. Ell’anfla dimora tier ina famiglia beinenconuschenta e lezs prendan si ella sco lur agen affon. Cun 18 onns ha ella adempliu siu pli fervent giavisch. Star sin atgnas combas e viagiar o el mund. Aschia ei la giuvna Rosa vegnida en Svizra il schaner 1957 sil pli ault unviern. Tgei curascha e tgei sentiments ch’ella ha giu sin quei viadi savein nus mo s’imaginar. Ella raquenta denton aunc oz co ella ei serendida enta Medel. Cun in camiun tgietschen dils frars Bundi. Carrond da Fontanivas giu ha ella tertgau, bein, tuttina va ei uss engiu en regiuns pli bassas. Naven dalla punt da Fontanivas ei il maletg dalla cuntrada semidaus dil tuttafatg. Tras tunnels, greppaglia e stretgas stortas ei il trassé dalla via sesalzaus pli e pli. Ell’eri aunc profundada en quels maletgs cura ch’els seigien arrivai ella storta giu Acla-Sut. Cheu hagi il Constantin detg: «Mira si leu, quei ei Curaglia.» Quels plaids vegnien adina puspei endamen ad ella cu ella fetschi la curva giu Acla-Sut. E lu eis ell’arrivada a Curaglia, lunsch naven da casa e nua ch’ei tschintschavan leutier aunc in auter lungatg.

Denton la Rosa ei spert sevivida en ed ha suenter cuort temps surpriu il tenercasa dils Bundis cun in grond menaschi da fatschenta da transport e leutier in puresser. Principlamein emprender il lungatg ha pretendiu gronds sforzs, leger bia e semplamein empruar da discuorer, pertgei cuors da romontsch deva ei buca da quellas uras ed ils patruns discurrevan pil pli tudestg cun ella. Il 23 da fevrer 1960 eis ella sespusada cul Luis Bundi, in da ses patruns. Els han giu quater affons, ina buoba e treis buobs ch’ein oz carschi e fundau atgnas famiglias. Oz pren la Rosa empau pli lev il mintgadi. Ella gida aunc adina el puresser e cuschina bein enqual buna tschavera pils ses. Nus entupein la Rosa beinsavens sin sias spassegiadas nua ch’ella pren adina peda per ina paterlada. Ed ina gada ad jamna dat ella bugen in scart troccas e separticipescha alla gimnastica jamnila cun sias amitgas.

Giuseppa Lutz-Camenisch, Curaglia

Evelina Giger presenta il cuors dalla veta da Giuseppa, dalla Seppa sco ella vegn numnada. Sco emprem prelegia l’Evelina ina poesia ord la plema da Gion Deplazes.

Amiez la pumera rasada

ti eis segnivaus nies vitget,

las casas sefan en parada

entuorn la verdur d’in pustget.

Nies vitg da Surrein

Ed ein tias casas ca grondas

e pigns il recav da nos dis,

el funs da nies cor ti camondas,

ti ch’eis gie nies pign paradis.

Nies vitg da Surrein

Gie daveras, il vitg nativ dalla Seppa, il vitg da Surrein, ei adina staus ed ei aunc adina siu pign paradis. Ils 20 da schaner 1939, pia cuort avon Nadal, en in temps nua che Surrein ha buca sulegl ei la Seppa naschida sco 5avel affon dils siat affons da scolast Giusep Camenisch e da Maria Camenisch naschida Maissen. Ell’ei carschida si ensemen cun tschun soras ed in sulet frar. Sia casa paterna sesanfla a Reits, ina fracziun dil vitg da Surrein. Quella casa sedistingua dallas autras casas dil vitg pervia da sia historia extraordinaria. Ella ha numnadamein dau albiert all’emprema Stampa Romontscha ch’ei ha dau. Quella era vegnida fundada e menada da sur Giusep Maria Camenisch.

E dil temps da scola dat ei in’episoda che mereta da vegnir raquintada. La giubilara e sias soras ein stadas piunieras partenent la vestgadira dad ir a scola. A Surrein pastorava da gliez temps in spiritual ualti conservativ e stregn e quel veva dau claras directivas che las buobas stoppien vegnir cun rassa ni schuba a scola. La fracziun Reits ei beincapiu circa in kilometer naven dalla scola, aschia che las buobas Camenisch vevan in liung viadi da scola tras grondas nevaglias e perquei han ellas ughegiau da vegnir in di d’unviern a scola cun caultschas. Naturalmein che quei ha buca plaschiu agl augsegner ed il priedi ha buca muncau. Mo cun sustegn da lur bab han la buobas dumignau la lutga e cheutras fullau via a tuttas buobas dil vitg d’astgar trer en caultschas dad ir a scola.

Empriu ha ella il mistregn da cusunza a Rabius. Pli tard eis ella stada differents onns vendidra en ina fatschenta da resti a Turitg. Il schar encrescher ha denton beingleiti carmalau la Seppa naven da