Illa deponia Sur Röven esa per intant amo lö

DA FLURIN ANDRY / ANR

La stagiun da fabrichar ha cumanzà sün territori da Zernez ingon causa ils progets da la Viafier retica a Lavin e Sagliains fingià bod. Il material da s-chav net es gnü manà fin d’incuort a S-chanf. La blera naiv d’ingon ha gnü consequenzas eir per la deponia da material da s-chav net Sur Röven a Zernez. «Fin avant cuort nu d’eira pussibel da manar aint material fin in quella, ils camiuns vessan dannagià la via bletscha e lomma da la naiv chi d’eira landervia ad alguar», declera Fadri Guler, il manader da las gestiuns tecnicas dal cumün da Zernez, «il seguond motiv chi s’ha pudü drivir ingon la deponia pür la mità da mai d’eira il privel da lavinas.» La lavina da Raschitsch es gnüda giò quist on, uschè cha quel privel nun exista plü. L’eivna passada han ils respunsabels drivi la via be l’avantmezdi, daspö quist’eivna es ella averta tuotta di.

Deponia sül territori da Zernez

La deponia Sur Röven as rechatta tanter Brail e Zernez, da la vart dretta da l’En. «Plü bod d’eira quai üna chava da gera ingio chi gniva tut material per far vias», disch il manader da las gestiuns tecnicas dal cumün, «uschea haja dat cul temp qua üna foura plü gronda.» Sco ch’el cuntinuescha s’haja avant ün pêr ons lura decis da cumanzar a tilla implir cun material da s-chav net. «Quai significha material propcha net, sainza fragmaints da quadrels e sainza betun, ingüns materials esters», explichescha il perit. Neir material verd, sco p. ex. romma nu po esser in quist material da s-chav. «Id es simplamaing il material chi dà cun chavar üna foura i’l terrain.»

Il terrain gnarà lura modellà

Actualmaing esa illa deponia Sur Röven, sco ch’el disch, amo lö per 15 000 fin 20 000 meters cubic material da s-chav net. «La deponia vain implida cun material da s-chav net chi dà süls plazzals da fabrica d’Ardez amunt, il rest vain manà our i’l Vinadi, illa deponia Prà Dadora», disch Guler. Cur cha la deponia Sur Röven sarà plaina as sfadiaran ils impiegats da las gestiuns tecnicas da Zernez da procurar cha’l cuntegn survegna darcheu ün aspet plü natüral pussibel: «I nu darà üna costa glischa, dimpersè sco chi vain», infuorma’l, «cullas maschinas rasaina oura il material da s-chav net e cumanzain a modellar la costa per chi guarda oura plü natüral pussibel.» El agiundscha cha dal tuot nu tils gratajarà quai natüralmaing, «id es ün s-charp illa cuntrada, alch da l’intervenziun umana as vezzaraja adüna.» Pel mumaint cur chi nun es plü lö illa deponia Sur Röven ha il cumün da Zernez ün proget per ün’ulteriura deponia.

«Per intant amo be ün’opziun»

Deponias per material da s-chav net sun, sco cha’l president cumünal da Zernez Emil Müller constata, in Engiadina Bassa raras: «Quai s’haja badà eir ingon, causa ils progets da la Viafier retica a Lavin e Sagliains ha la stagiun da fabrica cumanzà pro no relativmaing bod.» Il prüm material hana pudü manar illa deponia a S-chanf ed uossa ill’anteriura chava da gera Sur Röven. «Siond cha la plazza qua es limitada vaiva la suprastanza cumünala da Zernez tscherchà fingià avant la fusiun dals cumüns pussibiltats per s-chaffir ün’ulteriura deponia plü gronda.» Uschea d’eira nada l’idea da far üna deponia regiunala in Ova Spin, là ingio chi’d es uossa il parkegi per quels chi sun in viadi vers Livigno. La Cumischiun federala pella protecziun da la natüra vaiva tut suot ögl la situaziun in quist lö e dit chi saja pussibel da s-chaffir qua üna deponia regiunala per material da s-chav net. «Chi saja però da modellar il material deposità per chi nu guarda oura qua uschè static sco chi’d es uossa», disch il president cumünal, «i s’ha lura tscherchà pussibiltats co chi’s pudess depositar plü bler material pussibel e quai füss il cas schi’s cumanzess giò la Val dal Spöl e’s gniss davoman insü.» Cha’l cumün saja uossa illa fasa da planisaziun, cuntinuescha’l, «l’indschegner cha no vain incumbenzà elavura uossa duos variantas per quista deponia.» Müller renda attent chi dürarà amo ter lönch fin chi’s possa depositar material in quista deponia previssa. Per intant figüra il proget deponia illa planisaziun regiunala be sco «opziun». «Cur cha no chattain üna soluziun fattibla e finanziabla sto quella gnir il prüm approvada, lura sto l’object gnir tut sü illa planisaziun regiunala, e pür lura as poja dar il permiss», disch il president cumünal da Zernez.