Vischnaunca giubilonta

Da Augustin Beeli / ANR

(anr/abc) Ella vischnaunca Ilanz/Glion ei bia en moviment, e quei en divers secturs. Buca mo ell’economia, era ella cultura. Digl 1. tochen ils 22 da zercladur suonda ina manifestaziun suenter l’autra. Las festivitads a Glion entscheivan la sonda digl 1. da zercladur 2019. Lu envida la Musica da Glion a sia fiasta. Dacuort ha il comite d’organisaziun distribuiu allas casadas il program en fuorma d’in carnet pulpiu da 50 paginas. Quel cuntegn era ina cronica dall’uniun giubilonta. La Musica da Glion ei vegnida fundada cul num «Stadtmusik Ilanz» ils 13 d’avrel 1844. Ils fundaturs ein enconuschents: Gion Martin Darms, Johannes Gartmann, Donat Geronimi, Ignatz Johann Lang, Herkules Oswald, Michael Oswald, Wieland Oswald e Michael Schöllkopf. Otg onns pli tard ha igl emprem dirigent dalla musica e confundatur Gion Martin Darms (1823–1907) fundau era in chor, il Chor viril Ligia Grischa. La Musica da Glion ei sesviluppada e daventada ina petga dall’Uniun cantunala da musica dil Grischun. Igl onn 1901 ein ils da Glion stai ils coniniziants dall’uniun tetgala.

Uvertura cun Musica da Glion

La fiasta da 175 onns commemorescha la Musica da Glion buc en fuorma pompusa. La sonda digl 1. da zercladur 2019 entscheiva quella allas 17.30 cun in aperitiv giubilar per habitonts e hosps. Allas 18.30 suonda ina tscheina da gala cun producziuns dalla societad giubilara e cun presentaziun dall’uniforma parzialmein nova. Per la fiasta ha il comite d’organisaziun envidau ina retscha da hosps d’honur da politica, cultura e baselgia, denter quels il president dalla regenza e suprem cau dalla cultura grischuna, cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini.

Sco quei ch’ei s’auda per ina perioda da fiasta va la societad da musica ordavon cun marsch e bandiera. Ella fa quasi l’uvertura dallas festivitads che suondan. In comite d’organisaziun eligiu dils gremis politics ha entschiet gia avon treis onns a preparar la fiasta. Quel presidiescha Jan-Andrea Bernhard. La gruppa preparatorica ei s’entupada dapi il fevrer 2016 a 34 sesidas. Actualmein, ella fasa finala, fuorman Aurelio Casanova, Michael Spescha, Marianne Fischbacher, Ursina Jecklin, David Flepp, Rino Caduff e Kevin Brunold la squadra che tila il carr e diregia tut quei ch’ei semtgau. Las festivitads han retschiert il tetel «Reuniun – s’entupar e festivar da cuminonza». Da principi eis ei la fiasta finala pigl anniversari da 500 onns dapi la Reformaziun. Glion ha retschiert il fevrer 2016 la distincziun e label europeic sco «marcau internaziunal dalla Reformaziun». Perquei eis ei dueivel d’organisar la fiasta finala en ina fuorma pli gronda e vasta.

500 scolars involvi

Daferton ein pli che 200 persunas involvidas el program. Oz en in meins, ils 22 da zercladur, ei la fiasta da e culla populaziun dalla vischnaunca Ilanz/Glion. Vendergis, ils 21 da zercladur sededichescha la scola dad Ilanz/Glion alla tematica centrala. Ils 500 affons dalla scoletta tochen tiel scalem superiur, ensemen cun tut las 85 persunas d’instrucziun, preparan actualmein la fiasta gronda en ed entuorn scola. La fiasta «Reuniun» dalla scola entscheiva la damaun allas 08.00 cun in program pulpiu, cun luvratoris, exposiziuns, discussiuns, stans da fiera, gentar communabel cun tschaveras internaziunalas e localas. Tochen 30 affons ein mischedai en gruppas da tuttas vegliadetgnas. Ina part centrala ei l’exposiziun «finiastras al mund» che tuttas gruppas visetan.

Las festivitads entscheivan aunc avon, e quei il firau da gliendisgis Tschuncheismas. Lu ei in survetsch divin ella baselgia da s. Margreta. Ser Jan-Andrea Bernhard, plevonessa Maria Wüthrich, sur Alfred Cavelti e sora Monica Hüppi dalla claustra da Glion meinan ina celebraziun ecumena. Il suentermiezgi suonda ina spassegiada «ecumena». Participontas e participonts van sin vias e sendas visitond las baselgias da Glion. La tura meina da s. Martin tier s. Margreta, lu ella baselgia parochiala da Nossadunna, vinavon dall’autra vart dil Rein siadora encunter Quinclas ella baselgia claustrala dallas soras dominicanas.

Las fracziuns

Per descriver il program dalla sonda, ils 22 da zercladur maunca il plaz, aschi varionts eis el. Il comite d’organisaziun ha distribuiu el dacuort a tuttas casadas dalla vischnaunca Ilanz/Glion. Denter ils donaturs dalla gronda fiasta ein omisduas baselgias cantunalas, la Surselva Romontscha e la Regiun Surselva. Sche pusseivel dueien tuts 4700 habitonts e habitontas esser quei gi sin vias e plazzas da Glion. Dalla damaun allas 08.00 tochen la sera tard suonda in’attracziun suenter l’autra. Ei dat guidadas, in «World-Café» vegn endrizzaus ella Casa Cumin, sin plazza-cumin ei in program per affons, igl act festiv ei allas 11.30 en preschientscha dil president dalla regenza grischuna, la Societad da musica Greina Vrin embellescha era il plaid festiv dalla presidenta communala Carmelia Maissen. La Viafier retica inaugurescha la staziun nova, il Museum regiunal Surselva sia Casa Carniec renovada. In chor dils parlamentaris dalla vischnaunca Ilanz/Glion exercitescha dapresent aposta per quella fiasta gronda in pign program da canzuns

In element special ed unic dalla «Reuniun», la fiasta da s’entupar e festivar da cuminonza, vegn la purschida dallas fracziuns ad esser. Sin plazza s. Margreta el marcau vegl, denter casas veglias, tuor e baselgia reformada, sepresentan ils vitgs ed il marcau cun tut lur varietad e particularitads. Ei dat silmeins 13 stans e loghens, mintgin cun accent local. Dapi in onn ein las fracziuns vidlunder da semtgar in program. Ils habitonts han giu maun liber da concepir lur program individual. Ins astga esser plein marveglias da quella part dalla fiasta. Il president dalla gruppa da lavur, Jan-Andrea Bernhard, ha buna speronza ch’ei detti ina fiasta nunemblideivla, semeglionta a quella da 1965. Lu haveva la populaziun dalla Foppa festivau cun ina gronda fiasta ils 1200 onns dapi l’emprema menziun el testament da Tello igl onn 765. Lezza fiasta cul tetel «Foppa giubilonta» ei restada ella memoria collectiva dils biars habitonts sur 60 onns. Sco quei che Bernhard explichescha all’anr dat ei en scadin cass ina caussa fetg biala. Sche la fiasta gartegi, dependi dalla bunaveglia da habitontas e habitonts dalla vischnaunca.