Cofras e scatlas pleinas

parter

Dad Augustin Beeli / ANR

Mesjamna sera ha la suprastonza dall’uniun Archiv cultural Foppa e contuorn envidau alla tiarza radunonza generala. L’uniun dumbra da present 53 commembers privats e siat vischnauncas. Igl archiv cun sedia a Rueun ha retschiert igl onn vargau pli che 30 relaschs pigns e gronds. L’idea da realisar quell’instituziun seigi stada excellenta. Ed era ch’il menaschi funcziuni ed anfli accoglientscha seigi legreivel e positiv. Ei detti in sulet aspect negativ: L’instituziun vegni silmeins 20 onns memia tard. Cun quella constataziun ha in participont dalla radunonza generala relativau igl entusiassem dils responsabels digl Archiv cultural Foppa (ACF). Bia, fetg bia da valur culturala hagien ins fiers ils davos onns. Biars parents sesentien sco experts per valetar documents e scartiras che schaian dapi decennis en scaffas e truccas. Cu ei stoppi ir spert vali pilpli la devisa: «Tut sto naven.» Bia che fuss da valur per generaziuns futuras han ins aschia surdau alla deponia Plaun Grond a Rueun. Dapi treis onns dat ei in’adressa da confidonza per tal uorden. Sco la deponia Plaun Grond ha era quell’instituziun siu domicil a Rueun.

Sistem professiunal d’archivar

La suprastonza digl ACF ha communicau quei ina gada dapli mesjamna sera a caschun dalla radunonza generala. Ina tiarza dils 60 commembers ha dau suatientscha agl invit ed ha vuliu s’informar tgei che l’instituziun ha fatg igl onn vargau. En tut ein 21 vitgs ed il marcau da Glion cumpigliai egl intschess da cumpetenza digl archiv dalla Foppa. Il plevon da Schnaus e Vuorz, Jan-Andrea Bernhard, presidiescha quel dapi la fundaziun igl 1. da zercladur 2016. Ella sala dil hotel Lukmanier a Glion ha il historiograf e teolog tratg ina bilanza ordvart positiva dallas activitads. Igl ACF survescha alla populaziun da siat vischnauncas, numnadamein Ilanz/Glion, Falera, Laax, Schluein, Sagogn, Sursaissa Mundaun ed ils vischinadis Andiast e Vuorz dalla vischnaunca Breil. Las vischnauncas han lu era puspei susteniu la finamira digl archiv cultural cun pagar la contribuziun tenor diember d’habitonts.

Sco ei semuossa adina puspei ei la differenza denter in archiv communal ed in archiv cultural aunc enconuschenta memia pauc. Ei drovi ina certa perseveronza da presentar ed explicar quella alla populaziun, ha Bernhard confirmau el decuors dalla radunonza. En siu rapport annual ha el informau ch’igl ACF hagi registrau igl onn vargau biebein 30 entradas da material. Quei grond diember sulettamein en in onn cumprovi ch’il basegns seigi senza dubi cheu. Igl archiv cultural seigi quel dil pievel cumin, igl arcun cultural seigi d’immens’impurtonta per documentar la historia socio-culturala d’ina regiun. En tut ha igl archiv retschiert 65 relaschs pigns e gronds. Il president dall’uniun ACF ha declarau e mussau co il material vegn inventarisaus e registraus professiunalmein cul program e datoteca search.kulturarchiv.ch. Cul medem sistem cumprovau lavuran dapi onns era ils archivs culturals dall’Engiadin’Aulta ed Engiadina Bassa. Damai ch’igl ACF ei buc in archiv da stadi cun persunal engaschau e pagau eis el dependents da voluntaris. In da quels ei Peter Monsch da Glion. Avon in onn ha el entschiet a luvrar pigl archiv dalla Foppa. Bernhard ha ludau sia moda da registrar speditiv ed exact, e quei mo encunter indemnisaziun dallas spesas.

Aunc nuot da Schluein, 
Sevgein e Schnaus

Il president ha era mussau ina gliesta dils 65 relaschs che privats ed uniuns han surdau entochen oz agl ACF. Igl ei material en fuorma da brevs e correspondenzas, cudischs, fotografias, cudischs da fatschenta veglianders, extracts da gasettas, carnets da scola eav. La gronda part dil material deriva da Glion, numnadamein 16 relaschs. Denter auter han ins surdau agl archiv il cudisch da protocols dall’Uniun da commerci e mistregn Glion dapi la fundaziun igl onn 1910. In relasch vegn ord la casa pervenda da Ruschein, massa actas da valur cuzzonta han habitonts da Rueun dau giu agl archiv. En tut ein nov relaschs da Rueun da privats ed uniuns egl ACF. Castrisch ei medemamein representau fetg bein e cun actas custeivlas. Lu era il vitg da Vuorz. Era glieud da Laax, Sagogn e Falera ha confidau agl Archiv cultural dalla Foppa scartiras veglias, cudischs e fotografias. Mo da Schnaus, Schluein e Sevgein mauncan entochen oz documents. Igl Archiv da stadi a Cuera ei buca pli l’adressa per tut quei ch’ins vul schar conservar. Pli baul prendeva ella tut ils relaschs. Tras la lescha ed ordinaziun cantunala eis ella oz fetg selectiva ed accepta mo pli raritads d’impurtonza surregiunala. Material ch’ei vegnius da Vuorz ha il historiograf Bernhard saviu duvrar per retschercas e publicaziuns ch’el ha fatg. Sco el ha declarau alla radunonza han ils archivs ella regiun in bien contact vicendeivel, il medem era cul Museum Regiunal Surselva. Quei che la suprastonza vul intensivar igl onn current ein ils contacts culs representants locals els vitgs. Quels han a disposiziun in fegl sgulont niev che la suprastonza ha presentau. Quei flyer cuntegn las adressas ed informescha dallas finamiras ch’igl archiv dalla Foppa ha. Denter auter vesan ins ina fotografia d’ina cofra veglia emplenida cun cudischs e scartiras. Sutvi san ins leger il text «Talas caussas s’audan buc ella dismessa da rumians».