Es l’uors amo in Engiadina Bassa?

parter

DA FLURIN ANDRY / ANR

Als uors para la cuntrada illa part suot da l’Engiadina Bassa da plaschair, d’incuort sun gnüts fotografats qua ils stizis d’ün uors. La bes-cha svessa nu s’haja per intant amo vis ninglur. Avon cha seis anteriur collega Buolf Stupan til vaiva dit ch’el haja vis süls ots tanter Ftan e Scuol stizis ch’el nu d’eira stat bun d’identifichar es Jachen Andri Florineth i svessa a verer: «La saira davo lavur suna i da quasü vezzond passivas da tschiervis illa naiv», disch l’abitant da Ftan, «fin ch’eu n’ha badà tuot in üna jada, quia esa eir amo alch oter.» In ün oter lö co cha Stupan til vaiva dit ha’l vis stizis da pattunas enormas. Quai pudess esser stat ün uors, ha’l pensà be da pais. «Eu n’ha fotografà las passivas e per chi’s vezza lur grondezza n’haja miss daspera ün paket cigarettas», cuntinuescha Florineth. Tuornà a chasa ha’l tramiss las fotografias al guardgiasulvaschina Curdin Florineth. «Quel es i a verer e m’ha telefonà lura e dit cha quai sajan sgürischem ils stizis d’ün uors.» Il guardgiasulvaschina ha annunzchà l’observaziun a l’Uffizi chantunal da chatscha e pes-cha ed infuormà als paurs ed apicultuors da la regiun.

«Prümas nouvas ingon d’ün uors 
in Grischun»

Adrian Arquint maina l’uffizi da chatscha e pes-cha a Cuoira daspö il principi da favrer 2018. Daspö quella jada ha’l gnü da chefar plüssas jadas cun uors rivats in Grischun: «L’on passà s’han quels concentrats sül Puschlav, il Parc Naziunal Svizzer (PNS) e l’Engiadina Bassa», infuorma Arquint. Perquai nu til faja star stut cha las prümas observaziuns da stizis dad uors sun gnüdas fattas ingon darcheu illa part suot da l’Engiadina. Chi saja bain pussibel cha l’uors saja amo i’ls contuorns da la Motta Naluns, disch el, «no nu savain però, schi’s pensa quant svelt cha uors sun, esa fich bain pussibel eir ch’el saja uossa our i’l Tirol.»

Darcheu ün uors 
cun cuntgnair natüral?

Eir l’on passà as vaiva chattà in Engiadina Bassa a la fin da mai stizis d’ün uors. «In gün ha lura üna camera aposta fotografà ün uors tanter Tschlin e Martina», scrivan Arquint e Hannes Jenny in lur rapport davart la preschentscha da l’uors in Grischun 2018. Al principi da lügl vaiva ün chatschader da Samignun fotografà ün uors i’l territori «Sesseltal». Pac davo esa gratià ad ün chatschader dad observar plü lönch ün uors in Val d’Uina e da documentar quai cun diversas fotografias. Eir cun agüd d’üna camera per sulvaschina es gnü fotografà ün uors als 20 e’ls 29 lügl a Vadrain sper Martina. L’ultim’observaziun es gnüda fatta qua al principi da settember in vicinanza da Vinadi. In connex cul monitoring da grondas bes-chas rapazas es gnü fotografà ün uors als 10 lügl i’l territori Munt la Schera. Quai es stat l’on passà l’unica cumprouva pella preschentscha dad uors in quist territori. «In Engiadina Bassa nu sun gnüts annunzchats dürant l’on 2018 ingüns dons, ne vi da masainas e neir vi da muvel.» Sco chi para vaivan ils uors ün cuntgnair natüral, quai voul dir chi d’eiran sulvadis ed evitaivan da gnir massa dastrusch a la civilisaziun. «Quai paress dad esser il cas eir pro l’uors da quist on», s’allegra il guardgiasulvaschina Curdin Florineth, «el es uschè sulvadi chi nun es gratià ad ingün da til observar.» Nouvas dad uors in Puschlav nun ha l’uffizi da chatscha e pes-cha ingon amo ingünas: «I s’ha dudi dad activitats d’ün uors in Valtellina», disch Arquint, «ma i’l Puschlav nun es per intant amo gnü observà ingün uors o chattà stizis d’el.»