Puspe ensatge daple rusment

Da Peder Antona Baltermia

Siva divers onns tgi igl quantum absolut digl rusment digl Grischun central era sa sminuia levamaintg ins ò registro pigl 2018 puspe en augumaint. Chel è bagn angal marginal cun 1,1%, ma mossa tuttegna ena midada ainten la tendenza. Dattigl muteivs persiva? L’Associaziun per la dismessa digl rusment Grischun central (AVM) cumpeglia las regiuns Alvra, Viamala ed igl Plang. Damais ena regiun cun 37 940 abitants u 19,2% dalla populaziun digl Grischun u 2,3% dall’antiera Svizra. Digl 2017 segl 2018 ègl do ainten la Regiun Viamala e la Regiun digl Plang en augmaint dad 1,6%. Ainten la Regiun Alvra ena sminuaziun da 0,6%. Chegl dat an cefras en augmaint dall’antiera populaziun digl territori digl AVM per 421 persungas. L’antiera producziun da rusment aint igl antier territori è sto igl onn passo 6601 tonnas u 311 kg per persunga. Chellas 421 persungas daple on produtgia 130,9 tonnas daple rusment. Chegl è an mintga cass egn digls muteivs pigl augmaint digl quantum absolut digl rusment.

I vign er adegna pi tger

La dismessa digl rusment ò er igl sies prietsch. Per rimnar, transportar ed arder igl rusment ins ò duvro igl 2018 an media digl anteir territori digl AVM 337.30 francs per tonna. Chegl èn tuttegna 3.18 francs daple tgi igl onn avant u mecta exact 1% daple.

Rusment n’è er betg simplamaintg rusment. Eneda è chegl igl rusment digls casals tgi vign rimno ainten igls satgs u ainten containers. Chegl è la gronda part digl rusment. Siva dattigl er rusment rimno tgi so neir reciclo. Chegl èn stadas igl onn passo 160,20 (+9,51%) tonnas veder, 33,53 (51,44%) tonnas palpieri e 271,96 (+24,19%) tonnas cartung.

Da chels 35 cumegns tgi èn aint igl territori digl AVM èn er tschintg cumegns dalla Regiun Alvra: Albula/Alvra, Barvogn Filisour, Farrera, Lantsch e Surses. Igl cumegn da Vaz totga puncto la dismessa digl rusment betg tar igl AVM, mabagn tar la Gevag. Sulettamaintg igl rusment dalla curt da Solas vo er tigl AVM. Tenor igl chint final per la dismessa sa reparta chegl tenor cumegns suandontamaintg: Albula/Alvra 19,4%, Barvogn Filisour 17,0%, Farrera 3,0%, Lantsch 10,0% e Surses 51,4%. Chestas procentualas son betg neir messas an relaziun cugl domber dalla populaziun. Perchegl tgi per exaimpel ò igl cumegn Albula/Alvra cun 1324 abitants en po daple tgi Barvogn Filisour cun 914 abitants, ma angal 2,4% daple costs da rusment. Igl muteiv è evident, numnadamaintg ò Barvogn Filisour structuras pi ferm turisticas e cotras daple rusment. Zont durant la staschung ota. Anc pi bagn ins vei chegl tigl cumegn da Surses tgi ò ple tgi la mesadad digls costs da rusment ainten la Regiun Alvra.

Igl preventiv per igl 2019

Tenor calculaziun per igl 2019 vignan igls costs per la rimnada, igl transport e la dismessa digl rusment inclusiv la rimnada e la dismessa da rusment da recicladi e rusment spezial digl antier territori digl AVM ad esser 3,110 miu. Tenor regiuns sa reparta chegl cun 28% sen la Regiun Alvra, 38% per la Regiun Viamala e 32% sen igl Plang. Igl rest è anc igl uffezi da construcziun bassa a Tusang.

La part tgi la Regiun Alvra ò da chintar per igl onn current ve digls costs per igl rusment ordinari an relaziun digl antier AVM èn 30,8% u 0,669 miu. ve digl sarvetsch da rimnada, 23,4% u 0,120 miu. ve digl recicladi, e 15,5% u 35 321 francs ve digl cartung.

Schi pigliagn puspe igl rusment ordinari e vurdagn igl taimp da rimnada ainten la Regiun Alvra, alloura ins chinta per igl 2019 en taimp da total 750 ouras. Pi gronda la vischnanca e pi dei tgi igl camiun dalla merda è sen viadi. Da chellas ouras calculadas ins dovra p. ex. 204 per Savognin, 90 per Barvogn, Casti 48 ouras, 41 per Filisour e 44 per Alvagni. An lis pi pitschens è igl taimp correspondetamaintg pi curt: Alvaschagn 12 ouras, Marmorera 6 ouras, Mon 4 ouras e Sur 7 ouras.

Igls costs da transport cun igl rusment anfignen tar igls furns dalla Gevag a Trimmis dapenda eneda digl quantun digl rusment ed alloura er dalla distanza. L’antiera Regiun Alvra paia cò vedlonder 0,197 miu. per 1,562 miu. kg rusment. Igl prietsch da transport vign calculo cun 126 francs per tonna. Per igl transport paia Savognin igl pi bler ainten chella regiun cun 51 469 francs ed igl pi pac Marmorera cun 612 francs.

Igl tractamaint digl rusment, vot deir l’arsa da chel a Trimmis è alloura igl terz e davos zap ainten l’antiera dismessa digl rusment. Per igl onn current è calculo cò per la Regiun Alvra cun costs totals da 281 377 francs. Chegl corresponda ad ena part da 24,7% digl antier territori digl AVM. La part tgi mintga vischnanca resp. mintga cumegn paia sa referescha sen igl quantum digl rusment furnia.

L’energeia tgi vign produtgeida cun arder igl rusment vign duvrada an furma da caleira per scaldar divers bietgs segl areal ed aint igl conturn.

Anc dus pleds tar igl reclicladi. Chel è s’augmento per exaimpel tigl veder e chegl er anc digl 2017 tar igl 2018 ed è surpasso las 2000 t. Igl cartun reciclo è igls davos onns fitg constant e monta ca. 750 t ad onn. Igl madem vala er per igl metal sen en nivel en po pi bass da 600 t. Sa sminuia è dantant siva digl 2011 igl quantum digl palpieri rimno tgi era lò anc passa 2000 t ed è sto igl onn passo 1750 t.