«La LR festivescha era il giubileum 
da 200 onns»

Da Hans Huonder / anr

Digl emprem entochen ils 18 d’uost 2019 festivescha la Lia Rumantscha siu giubileum da 100 onns. Quei fa ella cun in vast program a Zuoz. Il venderdis sera ei il program variont e multifar da quei arranschament vegnius presentaus a Mustér. Dapi 100 onns ei la Lia Rumantscha en survetsch dil romontsch. Bein motiv avunda da commemorar quei tierm. L’organisaziun tetgala fa quei cun Romontschas e Romontschs sco era cun persunas interessadas vid la Romontschia el rom d’in festival cun in tschuppel arranschaments. Ei vegn organisau in program variont cun biaras occurrenzas en connex cul lungatg e la cultura romontscha. Il punct culminont dil festival fuorma il toc teater «Tredeschin Retg» che vegn mintgamai presentaus la sera. Tredeschin ei la historia d’in tredischavel fegl che va alla tscherca dalla fortuna. Cun gidar il retg da survegnir anavos siu possess engulau survegn el alla fin il reginavel e la biala princessa. Aschia enconusch’ins la praula, mo il teater da giubileum «Tredeschin Retg» va alla tscherca dalla historia davos la historia. Tgi ei Tredeschin propi staus? Ston ins esser retg per anflar la fortuna? E tgei di la princessa da tut quei? Ins astga esser spanegiaus sin l’inscenaziun.

Cant – sault – film

El rom d’ina turnea atras il Grischun fa la Lia Rumantscha attenta Romontschas e Romontschs sil program dil giubileum che cuoza bunamein treis jamnas a Zuoz. Il venderdis sera ha quei prolog – quei arranschament d’informaziun – giug liug ella Sala Fontauna dil Center da sport e cultura a Mustér. El ei vegnius moderaus dalla promotura dalla Lia Romontscha en Surselva, Alice Bertogg. L’informaziun detagliada dil program ei vegnida cumpletada cun ina coreografia romontscha dils Movis e cun cant e musica da Mattiu Defuns. El ha presentau quater tocs romontschs. Esther Hendry ha surdau al president dalla Lia Rumantscha, Johannes Flury, in regal en fuorma d’in disc cumpact cun extracts dallas coreografias romontschas dils Movis ils davos onns. Igl ei stau aschidadir il regal dils Movis pil giubileum da 100 onns dalla Lia Rumantscha. Leutier ei vegniu mussau la contribuziun dil Telesguard digl onn 1986 «Il saltar dils morts» da Duri Sialm e sur Carli Fry cun participaziun dil Chor viril Mustér ed acturas ed acturs da tuttas vegliadetgnas. La contribuziun ei vegnida messa a disposiziun digl archiv dad RTR. Il toc era vegnius presentaus igl onn 1986 en regurdientscha dil cumponist Duri Sialm ch’era morts lu dapi 
25 onns, respectivamein digl autur sur Carli Fry ch’era lu gia 30 onns en fossa. L’ovra era vegnida dirigida da Simon Camartin.

Vast program

En siu plaid da beinvegni al prolog il venderdis sera ha il president dalla Lia Rumantscha, Johannes Flury, suttastrihau l’impurtonza da quei giubileum: «La LR ei vegnida fundada en in temps che la germanisaziun s’avanzava fetg e che la tema ch’il romontsch vegni catschaus a cantun era gronda. Tschien onns pli tard constatein nus ch’il romontsch viva aunc adina ed jeu sundel perschuadius ch’ei vegn era a dar in giubileum da 200 onns dalla Lia Rumantscha.» Sco quei ch’el ha saviu communicar han 25 dallas 26 regenzas cantunalas decidiu da sustener la festivitad ell’Engiadina: «Ina suletta regenza ha aunc buca fatg quei, mo ella survegn posta da nus quest’jamna.» Cun la festivitad da giubileum veglien ins engraziar pil sustegn, dar in sguard anavos ed anavon, mo era accentuar la curascha da quellas e quels che s’engaschien pil romontsch. Il program da giubileum ei vegnius presentaus dil meinaproject da quei grond arranschament, Andreas Gabriel. L’avertura dalla festivitad vegn fatga igl emprem d’uost, il di dalla fiasta naziunala. Ils 2 d’uost 2019 ei igl act festiv cun premiera dil teater. Dil cussegl federal vegn Ignazio Cassis ad esser presents. Entochen ils 18 d’uost 2019 suondan allura differents arranschaments dedicai per exempel alla famiglia, il lungatg, il Grischun triling ni la scola e formaziun e la litteratura. Cun in act festiv vegn il giubileum terminaus ils 17 d’uost 2019 en preschientscha dalla presidenta dil cussegl naziunal Marina Carobbio. Ils 18 d’uost 2019 suonda allura aunc in punct final cun ina perspectiva pigl avegnir.

Informaziuns detagliadas davart il program dil giubileum da 100 onns dalla Lia Rumantscha ein d’anflar sin la pagina www.100onns.ch