Egna rancunaschientscha bagn maritada

Da Johann Clopath

La sonda passada ân las scularas ad igls sculars da la quarta tocen la sisavla classa da la scola primara da Donat a lur acumpagneadras ad acumpagneaders stgieu prender ancùnter a Laax igl premi tradiziunal da la SRG.R. Igl anteriur cunzeglier naziunal, Hansjörg Hassler da Donat, â rancunaschieu igls marets da la scola da Donat pigl rumàntsch sutsilvan. La scola primara da Donat vegi sainza dubi marito que premi, gi Hansjörg Hassler agl sieus pled da rancunaschientscha. «Cun fetg grànd angaschamaint lavuran las surmestras pigl mantignamaint digl sutsilvan durànt blears ons. Durànt lùng tains e quella prestaziùn extraordinaria da las surmestras vagnida rancunaschida megna poc ear tier nus an la Val Schons seza.» La scola da Donat e oz la sula scola rumàntscha sutsilvana anzuma. Me quegl mussi gea la muntada da la scola primara da Donat.

Egna midada favurevla

Per anturn igls 1940 â igl sutsilvan survagnieu egn agen lungatg da scartira. Egna grànda midada, gest ear a favur digl rumàntsch, â’gl do igl on 2010. Hassler: «Davent digls 2010/2011 ca las scolas an la Val Schons ân fusiuno vagn nus la scola primara rumàntscha a Donat, la scola primara tudestga ad Andeer, igl scalem superiur a Ziràn, la scoleta rumàntscha a Ziràn a la scoleta tudestga ad Andeer. Igls unfànts da l’antiera valada lastgan tschearner sch’els vutan visitar la scola rumàntscha a Donat near la scola tudestga ad Andeer.» Actualmeing frequaintan 29 scularas a sculars an tres partiziùns la scola rumàntscha a Donat. Tredesch da quels 29 sculars vignan da Ziràn a d’Andeer, peia prest la measadad. Hassler: «Sainza quella fusiùn da las scolas a la pussevladad da tschearner igl liac da scola fuss’igl greav da mantaner la scola rumàntscha a Donat.»

Lavur suplementara

Donat â, quegl ca partuca l’instrucziùn rumàntscha, egna situaziùn ampo speziala. Las ampremas tres classas vignan instruidas an lungatg rumàntsch. An la tearza classa dat igl tres lecziùns tudestg vetier a davent da la quarta classa dominescha igl tudestg. An quater near tschentg lecziùns instrueschan las surmestras igl rom rumàntsch. Suplementarmeing dat igl ànc egna lecziùn biologeia an rumàntsch. Par la scola rumàntscha da Donat gioia la scoleta da Ziràn egna rola dezisiva: «Tge ca e ear impurtànt par la scola rumàntscha e ca la scoleta da Ziràn segi propi rumàntscha, c’igls unfànts vignan cun egna bùna basa rumàntscha an scola. An la scoleta da Ziràn van dantànt ear unfànts da famiglias tudestgas ca san anzuma nign rumàntsch a ca van alura ple tard ve d’Andeer an la scola tudestga. Quegl e betg aschi sempel d’instruir rumàntsch sen quella maniera a dovra ear la tolerànza digls geniturs. Igls unfànts ca van tier nus a Donat a scola en par grànda part bilings. Me singuls darivan propi or da famiglias rumàntschas.» Egn grànd problem par la scola da Donat e sto durànt blears ons la mancànza da mieds d’instrucziùn. Las surmestras vegian stuieu crear a translatar quels mieds basignevels sper dar scola. Oz vegi quegl samido ampo: «Oz vignan elavuros novs mieds par tut las classas an sutsilvan, peia me gest par la scola da Donat. Quegl e ear egna prestaziùn c’e da rancanuscher. Mo igl e ànc adigna da far la lavur da translatar, d’elavurar a da lectorar quels mieds. Quella lavur resta ear par grànda part tier las surmestras.»

Egn angaschi extraordinari

Las surmestras s’angascheian an egna furma extraordinaria pigl mantignamaint digl rumàntsch sutsilvan an scola, mo ear par mantaner el agl pievel ad an l’antiera valada. Ear igl manader da scola ad igl cunzegl da scola sustaneian las surmestras an lur lavur. Hassler: «Cun parschuasiùn stgagn nus gir ca la scola da Donat e la basa a la petga prinzipala par mantaner igl rumàntsch an la Val Schons. Segl plaz da scola a Donat vean bagliafo oz rumàntsch. Quegl dat sprànza c’igl rumàntsch viva ànc anavànt tier nus.» A Hassler anavànt: «La scola da Donat e par me egna perla, egna perla pintga, famigliara, fetg simpatica a cumpetenta. Mo las perlas ca glischan par me igl ple fetg en las surmestras a Donat ca fan quella fetg grànda lavur par mantaner igl rumàntsch sutsilvan. Gea ple bòld ân diferaintas surmestras a surmesters ear gea samess aint pigl rumàntsch.» Actualmeing instrueschan la Gierina Michael, la Bettina Nicca, la Giulia Riedhauser a la Nadja Ambühl an la scola da Donat. Ellas en ear tutas carschidas sei an la Val Schons a statan ear oz tutas an la Val Schons. Hassler a la fegn digl sieus pled da rancunaschientscha: «Egn cordial angraztgamaint s’oda a vus. Graztga zund fetg par igl voss grandius angaschi a cordiala gratulaziùn par igl premi SRG.R.»

Rancunaschientscha a motivaziùn

Els da la scola da Donat seigian stos fetg surstos, mo els vegian gieu grànd plascher d’udir c’igl premi da la SRG.R vomi quest on a la scola rumàntscha da Donat, â la surmestra Bettina Nicca declaro agl num da tut las rapreschantàntas a da tut igls rapreschantànts da la scola da Donat: «Quegl e sto par nus egna grandiusa surpresa ad egna zund grànd’anur.» Sper la lavur suplementara da procurar igls mieds da scola segi ear egna grànda sfida dad anzuma catar parsùnas d’instrucziùn ca segian prùntas da far quellas lavurs. La scola da Donat e actualmeing an egna situaziùn fetg favurevla. La grànda part da las surmestras â las rischs an Val Schons ad ancanuscha la cultura ad igl lungatg sutsilvan. Nicca: «La scola rumàntscha stat a nus fetg a cor.» Ad ella anavànt: «Que premi dat motivaziùn da cuntinuar ad e par nus egna rancunaschientscha par la nossa lavur ad egna cunfearma da cuntinuar par la nossa scola. Nus vagn la sprànza da saver mantaner la scola rumàntscha da Donat ànc blears ons.»

Cun antgegnas canzùns ân las scularas ad igls sculars da la quarta tocen sisavla classa sut la direcziùn da Nadja Ambühl anramo la surdada digl premi. Els en vagnieus acumpagnieus da Luzius Hassler ved igl clavazegn.