SR e Plaun – Re: «Rectificaziun»
E pluribus unum – E uno pluris?
Integraziun Regiun dil Plaun ella LR – Posiziun dalla Surselva Romontscha
Retrospectiv
Cun ina brev dil schaner 2018 vulan la Acziun Rumantscha da Domat (Gion T. Deplazes), la Cuminonza Romontscha Flem (Hanspeter Meiler) e la Cuminonza Romontscha Trin (Carl Caflisch e Vreni Caprez) «schar reviver» l’anteriura Uniun Romontscha dil Plaun cun integrar quella sco «uniun territoriala e feglia dalla LR».
La Surselva Romontscha ei vegnida dumandada dalla LR cun brev dils 7 da zercladur 2018 da prender posiziun en caussa. Denter auter ha la SR scret el fenadur 2018:
«La SR manteness bugen ils Romontschs da Flem, Trin e Domat el ravugl dalla famiglia romontscha dalla Surselva. En famiglias han buca tuts las medemas finamiras, buca tuts il medem meini, e buca tuts vegnan adina perina in cun l’auter. Mintgaton ein ins vilaus e va dad esch ora e sbatta quel. Mo famiglia resta famiglia e quei esch resta adina aviarts per in retuorn. El ravugl dalla famiglia ein ils affons, ils gronds ed ils pigns, las feglias ed ils fegls adina protegi meglier. Il giavisch dalla SR ei pia che Flem, Trin e Domat, sco era Panaduz e Razén, fetschien part dalla SR. La suprastonza dalla SR ei promta da menar discuors per sclarir sia posiziun e per udir la posiziun dallas singulas vischnauncas. Ei fuss per exempel ideal da ver in representant da Flem, Trin, Domat, Razén ni Panaduz ella suprastonza dalla SR. La SR ei aviarta per in dialog constructiv. Cun Carl Caflisch suttascriva in anteriur consuprastont dalla SR la damonda en num dalla Cuminonza Romontscha da Trin, pia ina persuna ch’enconuscha las persunas che representan la SR, in Romontsch cun in engaschi exemplaric per siu lungatg mumma, in commember dalla Surselva Romontscha.
Nus vulein far in pass anavon, buc in anavos. Nus vulein ord plirs far in, e buc ord in far plirs.»
Dalla sesida dils 14 da november 2018, ina mesjamna suentermiezdi(!), hai jeu buca saviu prender part. Stun mal, luvrar, buca peda! Jeu sperel buca che «doodle» decidi en futur dalla sort dil romontsch. Sil scriver dil fendaur 2018 ha la suprastonza dalla SR buca survegniu ina risposta directa, mobein dalla ni sur la Ligia Romontscha. Ed ussa cun ina brev da lectur.
Prospectiv
Quei ei l’emprema e davosa ga ch’jeu s’exprimel pertuccont «Il Plaun» cun ina brev da lectur. Igl ei meglier da mirar en fatscha in a l’auter e discuorer dil problem. Magari tonscha ei en ina relaziun cun ina pausa per la finfinala veser ch’ins s’auda tuttina ensemen.
Romontschas e Romontschs che s’engaschan per lur lungatg mumma ein d’admirar e da sustener. Mia visiun: evitar polemicas, menar discuors persunals, encurir ed anflar sligiaziuns praticablas e raschuneivlas, mantener e rinforzar il lungatg romontsch el cor ed agl ur dil territori da tschep, sustener las Romontschas ed ils Romontschs ella diaspora, luvrar sin ina buna basa democratica, independentamein dalla confessiun. Il pievel ei il lungatg, il lungatg s’auda al pievel. Arver las ureglias e tedlar, il dialog vicendeivel, sa decider dad «esser ni buc esser». Buca tedlar, ni tedlar senza arver las ureglias ei adina fatal. Ils Romontschs ein ina pintga minoritad linguistica. Ina subdivisiun, ni schizun ina sub-subdivisiun fa pia pauc senn ed ei cunterproductiva. Differenzas dat ei adina. Nus vivin denton buc en in mund perfetg.Alberto Palaia, president SR
Gust da leger dapli?