«In trampolin per la musica moderna rumantscha»

parter

Il Top Pop Rumantsch è ina seria 
da producziuns da musica nova ed 
actuala, lantschada dal Radio Rumantsch l’onn 2005. Uschia duai vegnir promovida la musica moderna rumantscha. Il 2007 e 2012 èn las emprimas 30 chanzuns cumparidas sin dus discs cumpacts. E la seria cuntinuescha online sut www.rtr.ch/cultura/top-pop-rumantsch.

Vol. 1 (2005–2007)

Bainvegni en il grond mund dal showbusiness, dals musicstars, dals prinzis e da las madonnas, il mund da las vanaglorias, da las illusiuns e dals one-hit-wonders! Ma igl è er il mund da las melodias e dals ritmus, l’univers dals semperverds che sa foran en l’ureglia e s’implantan en ils cors per restar là ina vita entira ed anc dapli. In univers ch’ans invada di per di, uschè ferm sco anc mai, tras internet, televisiun e radio. Il Radio Rumantsch – incumbensà da promover la lingua rumantscha – è confruntà cun il fatg da betg pudair concurrenzar la gronda lavina da musica pop internaziunala cun songs equivalents chantads per rumantsch, la scena indigena è memia flaivla e sparpagliada per furnir cun constanza material sonor da qualitad.

E qua vegn l’idea sugerida da Gion Fry e Manfred Zazzi dal studio Apart da Turitg: Pertge betg crear virtualmain in cunter-mund da pop rumantsch? Concret: Il Radio Rumantsch dat l’incumbensa ad in studio professiunal da producir cun regularitad in nov pop-song rumantsch. Quel vegn lura mintgamai inseri en il program quotidian e plazzà ultra da quai sin l’atgna pagina d’internet, pront per il download. Interprets ed interpretas vegnan rimnadas or dal vast stgazi da vuschs rumantschas – cun prevalenza quellas giuvnas, gist scuvertas. E grazia a la «virtualitad» dal project n’èn ils protagonists betg succumbids a las solitas leschas da l’affar musical: nagin squitsch da venditas, naginas exposiziuns medialas, naginas turneas da promoziun. Be las melodias che curseschan e giran tras las undas dal radio quotidian. Ina grondiusa metoda da promover novas vuschs. E da regiuvinar quellas pli veglias!

L’emprim Top Pop Rumantsch è vegnì lantschà il matg 2005, cun il «Sorry baby (quei vul dir perstgisa)» da Susanna Sabbadini. Il song ha fatg detg furori, Susanna ha tranter auter pudì participar lezza stad «playback» a la festa d’emprim d’avust da la Televisiun Svizra. A la fin da l’onn ha «Sorry baby» pudì notar 780 stgargiadas da l’internet, la chanzun successiva «Mias s-charpas» dals Bulais schizunt bundant 1200! Dus onns e mez pli tard è il Top Pop Rumantsch oramai arrivà a sia 12avla producziun. Il studio Apart è sa sviluppà ad ina pitschna fabrica da hits che marca in agen stil, sumegliant a las grondas chasas istoricas da la musica pop sco Motown, Stock Aitken Waterman e.u.v. Er quella lavurond cun in staff fix da musicists-chasa, sco per exempel il ghitarrist Jean-Pierre von Dach u il bassist Danny Hertach. Integrond magari er inqual producent ospitant, assistì da Manfred Zazzi.

Qua damai la cumpilaziun da las emprimas dudesch chanzuns dal Top Pop Rumantsch; ella cumpiglia ultra da quai dus tocs bonus, naschids en il medem fratemp ordaifer la seria. In disc cumpact che segna la cronica da bunamain trais onns scena rumantscha. E che cuntegna l’ina u l’autra melodia oramai gia daventada in semperverd, in evergreen da l’eter ultrarumantsch.

1. Susanna Sabbadini: «Sorry baby (quai vul dir perstgisa)»

In chavel ha mancà che Susanna, la frecha vendidra da Cavardiras, gudognia la concurrenza vusch04, il musicstar da la Surselva. In mez onn pli tard di ella il «vòr» al frech rappunz Jay – «perquai ch’igl ei finiu cun tei». La melodia ha maister Manfi emprestà d’in zambregiader da la Bassa.

2. Bulais: «Mias s-charpas»

E tuttenina erani mo pli en dus, ils famus e funky Bulais ladins. Tant pli vigurus è il groove che Olivier Pernet e Corsin Bisaz han, cun agid da producent Phil Erdin, inspirà a las bellas «s-charpas» universalas dad onda Rut, ina poesia oramai fitg appreziada entaifer la scena rumantscha.

3. Simona Caminada: «Tuorna»

Tristezza per ina chara amia spartida – quai è stà l’emprim motiv per la ballada da la giuvna Simona Caminada da Castrisch. Producent Helge Dyk ha prendì il clavazin original e multiplitgà el, sco antruras collega Spector, cun milli melodias, finind en ina catedrala da sentiments.

4. SIAT: «Sco glatsch»

Duas vuschs, duas ghitarras ed ina gronda fervur – quai è l’aritmetica musicala che fa SIAT. E lura luar il glatsch. Tuns e pleds avevan Gion e Pascal gia pronts dapi mais, il studio da registraziun be gist enturn dus chantuns turitgais. Il resultat curra lunsch davent dal rock «ba-rock» d’antruras.

5. Olivia Spinatsch: «Dus pass cun me»

Ina spezia da chalonda-matg a la moda sursettra – «spondas tgi soltan» – ha Benedetto imponì a la giuvna cun-surmirana Olivia Spinatsch. Bain savend ch’i bastan er be vuschs u colurs per cuntanscher la bella sturnadira. La melodia era er questa giada dal zambregiader Hugelshofer.

6. Rezia Ladina: «Meis frar»

Dador Ftan chantan dialas en chor. Ma ellas derivan d’ina unica vusch, noviza: Rezia «Ladina» Peer. Il rest è il misteri dal jazz. E magari er dal pult da reschia. Franc, in pau vegn da la scola, ma in pau er da l’atgna inspiraziun. E l’affinitad per la famiglia, per «meis frar amà»? Dal cor, cleramain.

7. AndaRojo: «Muond in mai»

Spagnols fallads, als pudess ins er numnar, ils quatter alleghers rockadurs grischuns. Il num exot hani dals agens prenums – Andi, Hans, Roli, Johi. Bass, battaria, ghitarra, orgla. Lur confessiun en atgna chaussa han els registrà curt avant che partir en viadi «da studi», en America. . . spagnola.

8. Corin Curschellas: «Shaana (olma da vale)»

La cuntraversa da las caricaturas. Las fatschas veladas. Milli ed ina notg. Corin pareva – a Benedetto – la dretga vusch per envidar ad ina «sororisaziun» tranter las differentas culturas. E tge po la Shaana tut malegiar u garegiar? Be seguir las finezzas dal ghitarrist Jean-Pierre von Dach.

9. l_mar: «Adrenalin»

L_mar. el mar. Elmar. Tge ch’era ina giada il mund sutteran dal hades, tuna uss d’ina splagia patgifica. Senza ramurs da festas, senza disturbi da massas. L’adrenalin franà dals semi-veterans: In Rumantsch tras maridaglia. In benjamin. In schmetterding schizunt. Ed al chau l’Elmar, l’emigrà.

10. Notschtrom: «Proxima damonda»

«Mundart» è in bul fauss – en il rock è tut «art da bucca». Quella dals Notschtrom vegn da Cuira. In bel di però han ils tschintg realisà che lur vusch, la Candy Candinas, è flot bilingua. E lura èsi lev da midar, sgulond, in «frogsch du di öppa» en ina «proxima damonda». Renitenta sco il beat.

11. Bianca Mayer: «Laschar ir»

Da bun’ura orgla en baselgia a Scuol e la saira battaria en il tschaler da rock a Turitg: quai è il mund multifar da Bianca Mayer. E tranteren salidan, per il gaudi dal producent Zazzi, ils «eighties», ils famus onns d’argient e danza quadra. Lura bain, passan las uras, cun in bel schlantsch electrotecnic.

12. Tartaruga: «Tgei? (la battida da miu cor)»

Bunamain 30 onns ha la melodia spetgà en in truclet dal veteran Benedetto. Per sgular la finala sur mars e muntognas, vi en il lontan Mexico a cutizzar la vusch sensuala da Thomas la Tartaruga. Turnada è ina nunusitada battida en trais quartas, en in’atmosfera da westerns transalpins.

Bonus

«Il cavalut verd» da Luis Coray sco er «Siemis» da las Liricas analas (da l’album «analfabad»).

Vol. 2 (2008–2012)

La retscha musicala Top Pop ha il Radio Rumantsch lantschà cun l’intent da crear popsongs rumantschs che pon concurrer al tarpun radiofonic internaziunal. Sper tut il ristg ch’ina tala aventura sa er muntar, dastgain nus oz dir che la retscha è daventada ina veritabla marca da success. Trenta tocs dumbra ella en il fratemp, chanzuns ch’èn pli u main tuttas vegnidas registradas e producidas en la medema manufactura sonora – il studio Aquarium (antruras Apart) da Manfred Zazzi a Turitg – e che giran stediamain sin las undas dal Radio Rumantsch. Las pli recentas 18 perlas, naschidas tranter la primavaira 2008 e l’atun 2012, preschenta uss questa segunda cumpilaziun, documentond ina giada dapli ch’il Top Pop è in gieu da ballabaina tranter vuschs novas e fatschas enconuschentas, tranter tradiziun ed experiment. Anzi, questa rimnada demussa ch’il pass musical tanscha mintgatant sur la furmla standard da ghitarra, clavazin e battaria ora, nus entupain excurs en il mund da hiphop e dal reggae, gea perfin ina cruschada da jazz, pop e sturs da vischnanca. Nus scuntrain tant benjaminas sco er veterans da la chanzun, nus udin duets prominents e perfin ina chanzun da ballape intunada d’ina squadra dad otg differentas vuschs. Il Top Pop pussibilitescha damai er il stgomi tranter diversas scenas e generaziuns, e promova a l’ur ulteriuras aventuras cuminaivlas sco per exempel la turnea interrumantscha da l’onn 2012, il famus «chant au tour». Ed il project n’avra betg be a giuvnas vuschs la porta dal studio da registraziun, mabain animescha er da cuntinuar l’aventura sut agen sforz, quai ch’illustreschan ils recents albums extendids da Theo Demund u da Caspar Nicca, da Tiz u da NAU/Cha da Fö, ubain er las ovras da Bibi Vaplan/Bianca Mayer e Rezia Ladina, excellentas protagonistas da l’emprim volum. Il Top Pop – in trampolin per la musica moderna rumantscha.

13. Curdin Nicolay: «Nüglia da nouv»

Pauca prescha per il palc e pluna passiun per la poesia. Quai marca la chanzun da Curdin, il nev da Paulin. Ina chanzun en la quala giran tut las auras engiadinaisas ed i na capita tuttina nagut. Ma tranter las lingias fladan tuns da chantautur odiern, da surfader e da pendulant musical.

14. La Squadra 08: «Balla balla balla!»

L’Europeada, il campiunadi da ballape da las minoritads, inizià propi en la Rumantschia, dumandava suenter in’atgna chanzun en chaussa. Otg vuschs da quatter generaziuns èn stadas prontas d’embellir quest imni che vibrescha tranter burlesca e chanzun d’uffants e che surpassa la finala tuts cunfins.

15. Snook: «Buna not»

Las Liricas n’èn betg las unicas – da l’autra vart da las vals rappegi er pulitamain gia dapi onns e dapi «Cammillionerz». E Snook, il portaparola dal rap suttasnan, pastracca gugent vallader cun schwyzerdütsch, reflectond uschia la realitad da ses pajais – senza vulair dir seriusamain «buna not».

16. Not Yet: «Bandunau»

Simona Caminada, ina da las lodolas da l’emprim volum, è sa regurdada da la vusch amia da Claudia Lombris, ed ensemen cun il sgrattacordas basilais Lorenz Aenis han ellas modellà in trio da tempra folkastra. E lur melodia tschancuna las melanconias muntagnardas ditg «betg anc» emblidadas.

17. Conradin Klaiss: «Mund magic»

Cumenzà hai cun il clavazin. In pau classica, in pau blues, mintgatant ina nozza, mintgatant ina vernissascha. E lura tuttenina ina scola da jazz en la lontana Nova Zelanda. La finiziun è in imni che va dal miaivel al pompus, tutgond accords da regina e meds da magia. Klaissic, per uschè dir.

18. Casper Nicca & The Heavy Tools: «Plievgia tgòlda»

Ils idioms centrals han bregias da sa profilar en la retscha. Tant dapli plascha questa truvaglia da Schons che scutina ina bell’atmosfera da stad, faschond ballabaina – sco che Casper di – « tranter inamurar e bandunar, tranter sgular ed ir a pe», ed avra la finala portas ad «Arcas» pli grondas.

19. Theo Demund: «Adina uss, mai enzacu»

Pli tard ha Theo secundà sia chanzun cun in entir album che porta il bel titel «Seivs e claus». In mund «pastoral» pia en il qual refugi e fermanza sa scumbiglian. Ma tgi ch’ha perseveranza chatta magari ils ierts da frajas davos la poesia e melodia da l’anteriur battarist, daventà chantautur.

20. Mario Pacchioli & Michael von der Heide: «Lungatg sans frontière»

Mario inscuntra Michael en in duet prominent per celebrar la ventgavla ediziun da la retscha. L’«ambassadur» rumantsch ha er gist scrit sez la chanzun, oscillond cun verva eleganta tranter sursilvan e franzos, la lingua da sia dimora. E la visiun interlinguala è gia projectada en il titel.

21. Braida Janett: «Schmetta cun quai»

Cun ses deschset onns è Braida stada la benjamina da la retscha. E cun ses num da famiglia ha ella auzà la tradiziun da Tschlin sin in nov stgalim, in stgalim popmusical fitg odiern. Chantond «schmetta cun quai» serra ella il rudè vers il pli emprim top pop insumma – remember «sorry baby»!

22. Tiz I-tegrator: «Quai nu va»

Vibraziuns da reggae che vegnan dad Ardez e che culan or en il mund – sapristini che quai va, e quai co. Dreadlock Tiz enconuscha bain ils trics, e chorista Madeleine procura per la pel giaglina. Apropos mund: er il radio cusrin da la Bassa ha mess il trac en rotaziun, quasi en favur dals «quatter vents».

23. Gino Carigiet: «Viva tia veta»

Ed anc in benjamin! Er el deriva da famiglia musicala, «caridera» per uschè dir. Gino ha però er la benedicziun da vart d’in casting inizià dal Top Pop sez. Ed el garnescha sia melodia patgifica cun in messadi genuin ch’in’autra mamma aveva ina giada exprimì cun «express yourself!»

24. Ils Galiots: «Pirats»

Mintgatant va la vusch als veterans! Per exempel a Flavio Huonder, anteriur galion d’ina allegra band «victualica» sursilvana. Il num da ses nov vehichel ha el emprestà d’in agen spazzastradas, l’intro da sia apocalipsa è ina veglia sentenza diabolica. Ma la frasaziun – impeccablamain sia.

25. P.I.A. feat. McOrange: «Stizzar»

Sin la fotografia furmavan Pamela, Isabelle ed Anita ina veritabla girl-group, frestga, empermettenta. Ma igl è restà in siemi d’ina mesa stad, «schluppau sco ina borla en il blau». Renzo, la Lirica tuatschina, gentila ma murdenta, ha la finala salvà il trac, cundì da memia blers cuschinunzs.

26. Benedetto Vigne & Paulin Nuotclà: «Trubadur»

La vusch als veterans, part dus! In palc litterar ed in bel anniversari radund han reunì ils dus trubadurs temprivs pioniers. Cun ina tschegnada sa regordan els da protests litterals e metaforics, da schanzas manchentadas – e da las curvas melodicas ch’han lantschà l’istorgia da lur cultura.

27. Pascal Gamboni & Sun Gone Mad: «Il sulegl a tuts»

Las chanzuns da Pascal, chantadas en purischem dialect tuatschin, èn in pledoyer per la diversitad colurada da nossa verva. Ed, en quest cas concret, sco ch’il trubadur passiunà di sez, «in’embratschada a la vita, als carstgauns, a l’univers». Intunada cun il gust dal «sulegl daventà balurd».

28. Cha da Fö: «Cunfin»

Sin la lunga via tranter AndaRojo e NAU ha Roland Vögtli scuvert la vigur dal chantautur solitari che survegn tar el in bel num d’art «chasan». Cutizzond ils cunfins, quels da la vita e quels da la musica, va el a finir en in blues arcaic che dat ina nova tempra a la veglia encreschadetgna ladina.

29. Brass’n’Jazz & Ursina Giger: «Di per di»

«Crossover» a la moda rumantscha, vul dir: gruppa da jazz, sturs da vischnanca e vusch da lodola. U anc pli concret: Ils Clamür, la Musica Vignogn ed Ursina Giger. Il resultat è ina potenta schlantschada da swing che derasa primavaira e buna luna, buffond davent in mintgadi fiac ed indecis.

30. Marie Louise Werth: «Quei utschi»

Puspè in «crossover»? Ma laschain star las connotaziuns cun schlaghers ed autras furbazzarias, e tadlain ina giada libramain co che la vusch da Milly sa senta bain, co ch’ella daventa sensuala e chatta il blues, co ch’ella fa sauts e capriolas, e quai be pervi d’in pitschen utschè inamurà.