50 000 liters ava per secunda
DA GION NUTEGN STGIER / ANR
L’ava gronda dallas davosas dus emdas ò er ena consequenza per las ovras hidraulicas digl ewz tgi sa cattan ainten la nossa regiun. Ainten la centrala a Casti èn an funcziun angal dus da quatter turbinas. La raschung è tgi la sbuccada è stuppada an en cuntign perveia digl bler material tgi l’Alvra magna cun ella. Cun midar las temperaturas ò plangsia er la neiv antschet a livar segls ots e la consequenza da chegl è tgi la Gelgia e l’Alvra ed er igls ragns laterals gevan an veir senn prest suror. Vetiers è nia tgi singuls muments ègl pluia schi fitg tgi igls ragns on purto anc daple ava oragiu dallas vals. An ples lis an nossa regiun èn igls ragns er ias suror e per part ègl do donns. Per buna sort betg schi gronds.
Svido igl lai da Burvagn
Lucien Stern, igl manader dallas ovras hidraulicas digl ewz aint igl Grischun central, dei tgi la Gelgia e l’Alvra vegian betg angal gia bler’ava, mabagn er mano notiers bler material ed ena massa lenna an tottas grondezzas. Las avas grondas cun bler material èn er stadas la raschung tgi igl ewz ò fatg ena svidada digl lai da Burvagn. Chegl per lascher eir oragiu igl material per tgi chel sa fetga betg segl fons digl lai e redutgescha igl spazi e volumen per l’ava. Gia cunzont blera lenna ins ò aint igl lai da Solas. Ossa seia chel rumagea dalla lenna e digl bler material er graztga alla galareia da sviamaint cun ena lunghezza dad en kilometer tgi magna igl bler material digl lai anavos ainten l’Alvra. Chel indrez spezial tgi trouscha igl material e magna el ainten la galareia è ple u manc adegna sto an funcziun las dus davosas emdas.
La sbuccada è ple u manc adegna stuppada
A Casti ainten l’ovra hidraulica digl ewz agl our dall’Alvra sa cattan quatter maschinas da producziun. Dus ainten l’ovra ost (ava tgi vign da Burvagn) e dus ainten l’ovra vest (tgi vign da Tinizong). Cun manar l’Alvra schi bler material è la sbuccada dallas lengias ple u manc adegna stuppada e chegl cun schi bler material tg’ins vign er betg da tschitschier or el cun ena maschina speziala. En mument è la sbuccada libra e curt sessour puspe betg. Dus dallas quatter lengias (Burvagn) èn anc adegna stuppadas, uscheia tg’è angal pussebel da produtgier cun las dus ulteriouras turbinas dall’ovra a Casti.
Darar schi plagn da chel taimp
Cun passar igl lai da Marmorera è gio avant dus emdas crudo an îgl tgi chel era amplania pulit cun ava. Da chel taimp è el darar sto amplania schi fitg. En muteiv è er tgi l’ava da neiv è neida da de tar de pi gronda ed er las plessas lengias tgi magnan l’ava aint igl lai artifizial purtavan massa ava aint igl lai. Rudi Collet tgi lavoura gio blers onns tigl ewz ed è manader dalla centrala a Tinizong dei tgi igls deis dall’ava gronda nivan 50 000 liters per secunda aint igl lai da Marmorera. La realitad era er tg’ins vaseva bagn tgi da de tar de carschiva igl lai e chegl scu.
An 24 ouras carschiva igl lai per 3,50 meters
Collet ò detg tgi an 24 ouras carschiva igl lai artifizial per 3,50 meters. Chegl seia fitg bler. Eneda tgi igl lai da Marmorera è amplania ò el en volumen d’ava da 60 milliuns cubics (en cubic 1000 liters ava). Igl om digl rom menziunescha er tgi tanta ava scu chegl tg’ins vegia laschea or digl lai da Marmorera igls deis da plievgia e livada dalla neiv ins vegia er tignia anavos aint igl lai. Chegl seian tuttegna pulitas dimensiuns.
Gust da leger dapli?