Parcs cun richezzas natüralas e culturalas

Da Flurin Andry / ANR

Cun ün’exposiziun ambulanta «Scuvrir ils s-chazis dals parcs grischuns» as preschaintan ils tschinch parcs grischuns. Actualmaing es l’exposiziun i’l Bogn Engiadina Scuol. Illa passarella dal Bogn Engiadina a Scuol (BES) vegnan muossadas regularmaing da tuotta sorts exposiziuns artisticas, scientificas ed oter plü. Actualmaing sun expostas qua tschinch chaistas sco chi’s cugnuoscha da las istorgias aventüriusas da s-chazis sparits. In gövgia saira ha gnü lö la vernissascha da l’exposiziun ambulanta «Auf zur Schatzsuche – Bündner Pärke entdecken!». «No vivain qua in üna regiun cun differents s-chazis natürals», ha dit Philipp Gunzinger, il president dal Forum economic Engiadina Bassa/Val Müstair, «quai ha influenzà dürant l’ultim tschientiner il svilup da quista regiun.» El ha salüdà ils giasts da la vernissascha. Preschaints d’eiran Franz-Sepp Stulz chi presidiescha la cumischiun federala dal Parc Naziunal Svizzer (PNS), Ruedi Haller chi surpiglia d’utuon la direcziun dal PNS e Hans Lozza chi maina pro quist parc la comunicaziun. Implü d’eira gnü a Scuol eir David Spinnler, el maina la gestiun dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair.

Mincha parc in ün’otra maniera

L’exposiziun ha s-chaffi la Società dals tschinch parcs grischuns, il PNS, il Parc natüral Biosfera Val Müstair, il Parc Ela, il Parc natüral Beverin e l’Arena tectonica Sardona chi fa part da l’ierta mundiala Unesco. «Ils singuls parcs preschaintan da lur specialitats», ha dit Lozza, «pro’l Parc da natüra Biosfera Val Müstair p. ex. es quai il gran e quai chi vain prodüt cun el.» Il Parc Ela as preschainta cun l’artist Giovanni Segantini chi vaiva abità e lavurà a Savognin. Il Parc Beverin muossa cha’ls respunsabels dals parcs san esser eir innovativs: «Els preschaintan il lift solar da Tenna chi’d es fich perdürabel.» Il Parc Sardona tematisescha cun ün puzzle da differents craps la geologia e la fuormaziun da las muntognas. Il PNS as concentrescha süls sens: I’s po ir aint e palpar üna corna da tschiervi, üna corna da chamuotsch, id es là eir üna penna dal tschess barbet ed oter plü.

Stulz: «Il Grischun es areguard ils parcs exemplaric»

Ch’el haja gnü grond plaschair dal svilup chi haja dat i’ls ultims ons in Grischun in quai chi reguarda ils parcs natürals regiunals, ha dit Stulz ed accentuà cha quistas regiuns sajan regiuns da model per tuot la Svizra. «Da quists parcs natürals significhan ün grond potenzial turistic ed uschea eir economic», ha’l accentuà, «scha turists vöglian ir a giodair la natüra schi vana sco prüm in regiuns cun label.» Avant co dvantar directur dal PNS ha Haller gnü l’occasiun da survgnir invista in l’organisaziun da l’Olympic National Parc i’l stadi american Washington a l’ost da la cità Seattle: «Quist parc es ün pa plü grond co nos, sia surfatscha es var duos terzs dal Grischun, ed eu n’ha pudü profitar bler da lur experienzas chi han fat», ha dit Haller. Ils respunsabels dal parc til han dat invista ill’organisaziun dal quel e da sia administraziun. «Els m’han muossà co chi fan quist e tschai, e quai chi m’ha fat plaschair es chi fan relativmaing bler istess sco no i’l PNS.»

Gratià dad integrar la glieud 
i’l parc da natüra

Spinnler ha manzunà cha la situaziun i’l Parc da natüra Biosfera Val Müstair saja actualmaing buna: «Sco chi d’eira il böt vaina rablà nan üna dinamica ingio cha la glieud es invieuta, integrada, in nos parc», ha’l constatà, «quai as vezza p. ex. pro’ls prodots indigens, sco chaschöl, pan ed eir charn, chi sun tschertifichats cul label Parc da natüra.» Quai muossa a seis avis cha la glieud in Val Müstair vezza cha l’instrumaint parc da natüra serva eir al singul. Actualmaing es il team dal Parc da natüra Biosfera Val Müstair landervia a cumpilar la «Charta» dal parc: «Ils labels dals singuls parcs valan desch ons, e per tils renovar darcheu esa da dar ün sguard retrospectiv», ha declerà Spinnler, «che d’eira bun, che na e co giaina ianvant i’l prossem decenni? Cumün, chantun e confederaziun güdicheschan lura scha la Charta es bun’avuonda per dar inavant il label.»

L’exposiziun illa passarella culturala dal BES vain muossada fin als 10 october.