Vers ina regenza nova per l’Europa

DA GUIU SOBIELA-CAANITZ

L’UE ha vuschà. Vischinas e vischins paran d’avair fatg quai en la confusiun. La participaziun va da 22,74% en la Slovachia ad 88,47% en la Belgia. La Gronda Britannia aveva giavischà la separaziun ed ha vuschà tuttina; ils Englais èn pia dischillusiunads, Irlandais e Scots allegrads. Il success dals naziunalists statals, cunzunt en Frantscha ed Italia, dat da patratgar. L’emprima pagina da la «Frankfurter Allgemeine» (FAZ) dals 4 da fanadur di cun raschun: «Salvini vul manar l’Italia sin la via da l’Ungaria e da la Pologna (…). Quai per l’Italia e per l’entira UE è bler pli privlus che quels umans che provan da fugir da la paupradad e da la miseria cun traversar il Mediterran.» Uschè confus n’è quai betg. Er ils «Verds» cun lur progress (+22 mandats) han mussà ch’ins tegn endament las generaziuns venturas. En la medema direcziun va in pajais relativamain pitschen sco l’Austria cun il vot da ses cussegl naziunal cunter «il fimar en tut ils lieus publics nua ch’ins porscha da mangiar e da baiver» («NZZ» dals 3 da fanadur, p. 2). Ina tscherta parallela tranter pajais datti tuttina.

Tgi duai manar 
la Cumissiun europeica?

Las quatter emprimas nominaziuns dattan gia in’idea da la cuntinuaziun. «Le Monde» dals 4 da fanadur ha intitulà ses editorial: «Un quatuor paritaire et d’expérience» (p. 1). Trais da quels meritan in tal laud. La lingia grossa da l’emprima pagina tuna: «Europe. Le compromis franco-allemand /(…) / Pour la première fois, deux femmes sont proposées aux postes de pouvoir majeurs.» Ina da lezzas ornescha la pagina: La ministra federala tudestga Ursula von der Leyen (*1958) duai manar la cumissiun. Ses bab aveva ina funcziun en la Communitad economica europeica; perquai è Ursula naschida e creschida si a Bruxelles/Brussel. Ella sa fitg bain franzos; quai ha’la duvrà sco ministra da la defensiun tar las missiuns da la Bundeswehr en num da l’ONU en Niger (passa 20 milliuns olmas) e cunzunt Mali (var 15 milliuns olmas). Il franzos è la lingua uffiziala da domadus pajais dal Sahel (v. La Quotidiana dals 11 d’avrigl 2019). 2011 ha von der Leyen declerà: «Mia finamira ha num stadis unids da l’Europa – tenor il model da la Svizra, la Germania u ils USA» («FAZ»). Ils 16 da fanadur duess il parlament europeic discutar la nominaziun da la ministra al timun da l’executiva da l’UE. L’elecziun n’è tuttina betg segira. Il sussegl europeic, gremi dals schefs da stadi e da regenza da l’UE, ha nominà Christine Lagarde (*1956 a Paris), anteriura ministra da finanzas, ussa scheffa da la Banca centrala europeica. Ins enconuscha gia il parsura nov da lez cussegl: Primminister Charles Michel (*1975 a Namur en Vallonia), disà da manar sco Vallon regenzas beltgas cun fermas maioritads flamas.

Resguardar ils pievels pitschens

«Le Monde» gia cità descriva la quarta persuna da ses «quatuor» sco suonda: «Josep Borrell (72 onns), ussa minister spagnol da l’exteriur, anteriur president dal parlament europeic, cun sia lunga experienza, è in candidat tuttafatg qualifitgà per manar e cunzunt sviluppar la diplomazia europeica» (p. 29). Ma il «Tages Anzeiger» online dals 4 da fanadur punctuescha in tabu da la diplomazia spagnola manada da Borrell: «Madrid refusa l’independenza da la Cosova. Ils 17 da favrer ha il parlament da quel pajais declerà sia independenza dal domini serb cun la benedicziun dals blers stadis da l’UE (…). Dapi lura na va nagin diplomat spagnol en la Cosova (…). La Spagna sabotescha sistematicamain ina politica cuminaivla da l’UE areguard il pitschen stadi balcanais. Avant inscunters suprems da l’UE insista Madrid sin il scumond per documents uffizials da numnar la Cosova in stadi. Il mars ha minister Borrell fatg visita a Belgrad; là ha’l declerà che la Spagna restia da la vart da la Serbia areguard la Cosova.» Quatter stadis da l’UE sper la Spagna na renconuschan betg la Cosova sco stadi. Dus, la Rumenia e Slovachia, teman ch’ina tala renconuschientscha stimulass l’Ungaria da pretender correcturas da cunfins pervi da lur minoritads ungaraisas. La Cipra na vul betg renunziar a la part sid da l’insla, occupada da la Tirchia, e la Grezia è solidarica cun la Cipra. Borrell sco Catalan vul restar fidaivel a la Spagna; igl è ses dretg da dir «na» al separatissem popular, ma quai fa’l a disfavur d’in auter pievel. Per la segunda mesadad da fanadur ston ins spetgar discussiuns grevas. La Svizra po mo sperar che la nova legislatura da l’UE possia s’organisar prest per lura reglar sias relaziuns cun il reginam britannic ed oravant tut cun la confederaziun.