Il bischu dalla Val Stussavgia

La tabla da scamond da carrar plazzada dalla vart dretga dil mir dil lag da fermada ad Egschi amiez la Val Stussavgia ei dètg sblihida. Ignorar ina tabla da scamond para tuttina empau gagliard cunzun cu ella ei amplificada cun in segn da crappa che croda. «Na na, vus pudeis senz’auter carrar cun velo sin quella via, auters van era.» Ils viandonts che han gest adattau la lun­ghezia dils fests da viandar da carbon fan curascha. Els ein promts da semetter sin via naven dil mir dil lag da fermada en direcziun dalla vart dretga dalla Val Stussavgia viers Sculms e Panaduz. «E dil reminent, la via ei ordvart biala.»

Buca stravagau

Il viandont ha insumma buca stravagau cun sia valetaziun, il cuntrari. Gia suenter entgins meters sin la via ni senda da viandar caztga ei da durvar il tierm ‹spectacular›. Diversas parts dalla via ein cavadas el grep, meinan tras tunnels e traverseschan spundas teissas cun profunda ­egliada giuaden ella Val da Versomi. Magari pon ins engartar la Rabiusa che flessegia el funs. Memia biaras egliadas el funs ein denton buca da cussegliar. Igl ei da seconcentrar sil vial. Ed insumma, a persunas che han empau fadigia da tener igl equiliber eis ei da scussegliar da far il viadi cun velo.

Via enconuschenta als indigens

Tier l’organisaziun turistica dalla Val Stussavgia ein ins pertscharts dalla singularitad dalla senda dalla vart dretga dalla val. «La senda vegn recumandada da nossa vart sco senda da viandar.» Jolanda Rechsteiner ei responsabla per ils fatgs turistics en Stussavgia e ha regurdau allas informaziuns dalla organisaziun turistica. Ellas porschan sulet ina mudesta e cuorta descripziun dalla senda dad Egschi viers Sculms. «Da signalisar la via per mountainbikers desistin nus pil mument.» Per memia spuretgs vegn il tschancun denter Egschi ed Innerhof valetaus. Tiels mountainbikers indigens para la via denton dad esser enconuschenta ed appreziada. Cruschar pretenda respect vicendeivel era viers ils viandonts. Jolanda Rechsteiner ha menziunau in project instradaus da meglierar la via per augmentar la segirtad. Quei project ha era Daniel Buchli menziunau. Il selvicultur dalla vischnaunca Val Stussavgia e deputau dil cussegl grond ha tschintschau en connex cun la senda da viandar dad in, ‹bischu›. In bischu cun certs prighels. «Avon 20 onns ei in mountainbiker indigen curdaus e sedisgraziaus mortalmein.»

Via d’uaul

Daniel Buchli enconuscha la historia dalla via eregida en duas etappas. «Neu da Panaduz respectiv Rehanau han in construiu la via entuorn la midada dil 19 – sil 20avel tschentaner per nezegiar igl uaul.» Da lezs temps era l’economia d’uaul attractiva. Daniel Buchli ha regurdau al prezi da lenna da 20 francs il cubic entuorn ils onns 1880. «In luvrer d’uaul fadigiava lu 50 raps l’ura.» Talas situaziuns economicas  legitimavan dad investar en ina via d’uaul, era en ina spuretga. Duront che l’ovra electrica ed il mir da fermada ad Egschi ein vegni construi la fin dils onns 40 dil tschentaner vargau, ei il davos tschancun dalla via vegnius construius dad Egschi anora. Daniel Buchli ha aunc menziunau ulteriuras atgnadads dalla vart dretga dalla Val Stussavgia. Ils divers uclauns da Sculms appartegnan alla vischnaunca Stussavgia – pli baul Versomi – malgrad ch’els ein geograficamein pli datier a Panaduz. Il motiv ei d’anflar ella reformaziun che ha muentau ils uclauns da s’unir igl onn 1676 cun la pleiv da Versomi sco quei ch’in artechel dil hi­storicher Martin Bundi tradescha. E sco Daniel Buchli ha getg, po la vischnaunca profitar grazia a Sculms da pli aults tscheins d’aua. La descensiun naven dil Vorderhof entochen Panaduz ei in deletg. Ei vala era cheu da far attenziun, sin quei tschancun curseschan autos.