In clavau da prest 700 onns

Gest dus cussegliers guvernativs ein stai presents sonda sil Lärchaboda. Sur il vitg da Val S. Pieder, silla via en direcziun dall’Alp Tomül, ha il president dil museum local Gandahus, Peter Loretz, saviu beneventar divers hosps dil vitg e d’ordeifer ad ina fiasta da ventschidas. Denter quels il minister cantunal dalla cultura, Jon Domenic Parolini. Dus da ses uffecis, il Survetsch archeologic dil Grischun e la Tgira da monuments, ein stai involvai ellas lavurs vid quei object. L’Associaziun dil Gandahus ha restaurau in clavau vegl particular e la fiasta da sonda vargada ei stada dedicada a quel.

Dus departaments ein involvai

Era il schef dall’economia grischuna, cusseglier guvernativ Marcus Caduff, ei vegnius en da Morissen per render honur als da Val S. Pieder. El ha vuliu s’informar directamein d’in project exemplaric. Per siu departament han clavaus vegls ordeifer ils habitadis atgnamein pauca valeta. La gronda part dils mellis objects ch’ei dat el Grischun ha piars la funcziun agricola. Mecanisaziun e meglieraziuns da funs han midau la pratica purila. Las leschas lubeschan era buca pli da tener biestga en quels baghetgs sin cuolms, mises ed aclas.

La tematica dils clavaus ordeifer la zona da baghegiar che van en muschna ei beinenconuschenta. Ella s’auda tier la politica dalla planisaziun dil territori. Ton il departament da cultura sco quel dall’economia ein involvai en discussiuns controversas. Lubir in néz da habitar al clavau ni schar ir en muschna quel discuteschan ins dapi onns era a Val S. Pieder. Avon zacons onns ha l’associaziun Gandahus inventarisau tut ils clavaus ordeifer la zona. Ins ha classau e categorisau els, aschia eis ei pusseivel da giudicar la qualitad da mintga singul object.

Clavau romontsch ni clavau gualser?

Clavaus ein buca mo perdetgas dil vargau. Els s’audan tier l’identitad d’ina vischnaunca. All’entschatta dalla fiasta da ventschidas dalla restauraziun ha Peter Loretz raquentau la biografia dil «Lärchabodastall». Enteifer il maletg d’ina cuntrada ch’ils habitonts han formau eis ei in da biars. Denton probabel il pli vegl. Sco ina examinaziun dendrocronologica da pliras parts dil lenn ha cumprovau, dateschan las veglias parts dil lenn senza dubi digl onn 1328 e 1329. Igl ei ils onns ch’ils Gualsers ein arrivai en ina val populada lu da Romontschs. La dendrocronologia tradescha apparentamein buca sche lezs havevan construiu il clavau. Gl’onn 1754 han perinagada Gualsers renovau il baghetg, els han reutilisau las balcas veglias da 1328 e 1329.

Il president dil Gandahus ei pertscharts ch’igl ei nunpusseivel da mantener ozilgi tut ils clavaus vegls. Quel dil Lärchaboda seigi in object exemplaric, perquei hagien ins fatg tut il pusseivel da salvar el, ha Peter Loretz declarau. Cun agid dalla vischnaunca eis ei gartegiau da cumprar gl’object d’ina cuminonza d’artavels. Cun quei pass hagien ins scaffiu relaziuns da possess claras. Suenter la cumpra ha il meinaproject Pius Walker saviu entscheiver a planisar la restauraziun. Per realisar in tal project drova ei daners e savens ei la rimnada da quels il grond crap da scarpetsch. Cun satisfacziun ha Peter Loretz rapportau ch’ins hagi giu generus sustegn da pliras fundaziuns, denter auter il Fondo svizzer per la cuntrada. Era la Tgira da monuments e quater firmas indigenas ein segidadas cun lavur sponsurada.

«Finadin savein nus buca salvar»

Divers visitaders dalla fiasta han giu interess da saver tgei che l’associaziun dil Gandahus vul ussa far cul clavau vegl restaurau. «Igl ei ina perdetga custeivla da nossa cultura. El survescha sco spazi d’informaziun per tematicas culturhistoricas ed en connex cun guidadas tras il vitg. «Il Lärchabodastall sa animar e dar impuls», ha Peter Loretz declarau, el seigi impurtonts sco object che detti e promovi l’identitad.

Il president communal Stefan Schmid ei era staus presents. En siu plaid ha el rendiu attent alla problematica dils clavaus vegls che han piars lur funcziun e vegnan a svanir. «Finadin savein nus buca salvar. Ei dat denton facturs che motiveschan da salvar silmeins ina part. In fatg positiv ei che la meglieraziun ha scaffiu relaziuns claras pertuccont proprietad. Sco en biars auters loghens s’udeva in clavau a pliras partidas, quei bloccava savens mintga iniziativa da mantener la substanza. In ulteriur diever pil clavau restaurau dil Lärchaboda vesa il premurau president sco liug supplementar dalla purschida «Stallgeschichten». L’associaziun Gandahus e l’organisaziun turistica Visit Vals porschan gia uss en treis clavaus vegls sentupadas nua che turists pigns e gronds san tedlar historias e prelecziuns.