Dallas strias ch’ein vegnidas en gretta

Periodicamein organisescha la biblioteca da Laax pils affons dalla scoletta e dall’emprema classa dil vitg e dils vitgs vischinonts la «biblioteca pintga». Igl ei in’ura ch’els s’entaupan en biblioteca ni en in auter liug per tedlar historias. Vendergis suentermiezgi ei la sentupada stada cumbinada cun ina spassegiada tier il Crap Fraissen. In tozzel affons ein serimnai sil plaun dil lag per ir a pei sur gl’uaul Palutta tochen la Spunda da Fraissen. Leu, buca lunsch sur il vitg, ei il liug d’acziun dalla detga. Flurina Cantieni-Gliott ha entschiet la historia culla canzun ch’ils scolars dalla scola da Laax contan. Riccarda Camenisch Congo ei l’autura dil cudisch «La detga dil Crap Fraissen» (Ediziun 2011 Pro Laax, dc cun musica da Rest Giusep Tuor). L’autura ha adattau la poesia «Il Crap Fraissen» da Flurin Camathias. Il cudisch cullas illustraziuns da Luis Coray ei daventaus in classicher enteifer ils cudischs d’affons. Ella poesia damonda il vischander il buolc, il pastur: «Risdei dal crap-fraissen sil qual nuns sesein, pli gronds ch’ina casa nus quel admirein. Pertgei el cheu stat e danunder el vegn, amiez silla plaunca, quei para in legn». Il buob plein marveglias vul saver: «pertgei eis el buca el lag giu ruclaus,, e penda aunc oz sin ils Runs sco rentaus.

Aschinavon il poet sur Flurin Camathias. Ils affons da Laax han tedlau cun bucca e nas cu els ein sesi sin quei crap. Igl exact quel che penda sco rendaus ella plaunca. La detga che Flurina Cantieni-Gliott ha raquentau sebasa sil cudisch da maletgs, e quel entscheiva el present. Ils fargliuns Nora ed Andrin san buca durmir. Quei gi ein els stai sil crap fraissen ed han smarvegliau dalla grondezia da quei crappun e contas ruosnas, nodas e sgreffels ch’el ha dapertut. La sera ha la mumma raquintau la historia als dus affons alterai.

Al liug e cun gronda attenziun han ils affons dalla biblioteca pintga seschau menar el mund dalla detga. Els han udiu dalla figura dil Runcalin, il vegl nanin cul fest da ragisch sbrubegiada. La glieud dil vitg hagi buca avunda respect pli dils sperts dalla natira che sesevan si Munt. Perniala, la strietta gronda da Pardanal, e tschellas strias, han sin quei fatg in plan. Ellas han vuliu stuschar il carpun giu da Munt encunter il lag ed il vitg. Il chor d’affons conta la canzun e raquenta da quei plan. Ils spérts dalla natira mettan en moviment il grond carpun. Quel entscheiva a ruclar giuado, el fuss curdaus el lag e havess devastau il vitg. Il fraissen vegl haveva denton alarmau il zenn da sogn Gioder. Cun agid da tschels fraissens ha el pudiu retener il bloc. Dapi lu ei il Crap Fraissen francaus ella plaunca teissa sur il Lag Grond.