Biars desideris viers l’aua

«Ina scadiola caffè drova cira 140 liters aua.» Quella pretensiun derasada il vendergis vargau a Sedrun da Johannes Heeb pareva empau stravagada. Ina pulita scadiola cuntegn silpli dus decis aua respectiv caffè. Johannes Heeb ha denton explicau cont’aua ch’ei drova per cultivar caffè entochen che la fava setschenta ella maschina, respectiv il caffè ella scadiola. Il caffè ha surviu a Johannes Heeb sco exempel per ils gronds quantums d’aua che vegnan transportai per igl entir mund entuorn. Da tiaras nua che l’aua ei scarta, per exempel leu nua ch’il caffè crescha, vegn l’aua aschia transferida en regiuns cun bia aua, sco el cantun Grischun, atgnamein ina ortgadad.

Il potenzial dall’aua

Johannes Heeb sefatschenta cun il svilup regiunal sin divers palancaus ed ei staus envidaus il vendergis vargau da s’exprimer ad ina dieta a Sedrun organisada da San Gottardo. Il program da svilup per las regiuns entuorn il Pass dil Gottard, finanziaus dalla Confederaziun e dils cantuns Uri, Tessin e Grischun. Il meinafatschenta da San Gottardo, Dieter Bogner, ha saviu beneventar il vendergis vargau 56 participontas e participonts alla dieta, ton dalla Surselva, sco dils intschess vischinonts digl Uri e dil Tessin. Seradunai a Sedrun cun la finamira da sviluppar ideas concretas per nezegiar il potenzial dall’aua. Ils referents han via cuorts inputs giu l’incumbensa da svegliar la creativitad. «Nus havein sapientiv envidau referentas e referents cun posiziuns ed ideas cuntradictoricas.» Il sviluppader regiunal sursilvan, Rudolf Büchi, il cunorganisatur dalla dieta, ha getg: «Nus essan buca mo cheu per tedlar, mobein envidai da luvrar.»

Denter nezegiar e proteger

L’inspiraziun alla lavur ei denter auter vegnida dad Andreas Bärtsch e sia incarica da sefa­tschentar cun la rentabilitad dil Lag da Salischinas previus a Surrein/Sumvitg. «Aua muenta il carstgaun.» Andreas Bärtsch ha getg ch’ina  cuntrada cun in lag possi svegliar emoziuns e desideris. E speronza carmalar hosps promts da pagar per quels desideris. Svegliar desideris vul era la directura turistica, Simona Barmettler. La responsabla per ils fatgs turistics ella destinaziun da Sedrun/Mustér ha explicau la sfida (challenge) iniziada dalla organisaziun turistica dad anflar ils lags da munto­gna egl intschess sisum la Cadi. Ils hosps da vacanzas ein envidai dad encurir ed anflar treis dils 16 lags da muntogna presentai ella reit. Anflar ils treis lags munglassen els a pei. «Nus stuein nezegiar il potenzial ch’ei avon maun e buca sulet seconcentrar sin nova infrastructura.» Proteger flums e dutgs intacts ei la devisa dad Anita Wyss dil WWF che ha presentau a Sedrun il label «Perlas dall’aua» surdaus a vischnauncas ed instituziuns promtas da mantener il caracter origin dils flums. ­Biars flums ch’ein buca tangai en ina moda ni l’autra dil maun human dat ei buc pli, ni ella Bassa ni els cuolms. En quei grau secumporta la protecziun dalla natira cun interess turistics. Aua vegn secapescha duvrada, per exempel per far neiv. Igl inschignier Mario Müller ha schau repassar sias soluziuns da nezegiar l’infrastructura da far neiv per producir energia. «Per duvrar pli pauc energia ed utilisar me­glier ils indrezs.»

Definiu projects pusseivels da realisar

Ils participonts han schau inspirar da referentas e referents ed elavurau diversas ideas che seschassen eventualmein realisar egl intschess da San Gottardo, sco quei che Dieter Bogner ha dau d’entellir. «Tschun da quellas ideas vegnan persequitadas pli da rudien.» Sco quei ch’il giestiunari dil program San Gottardo ha explicau ein las persunas stadas presentas alla dieta promtas da sefatschentar cun quels projects. «Neu dalla San Gottardo savein nus porscher sustegn cunzun enaquella ch’ei va per metter fil en guila e procurar per daners.» Aschia ei naschiu la veglia da far accessibels ils lags da fermada egl intschess dil Pass dil Gottard e tematisar la producziun d’energia.