Dumeni Columberg – sils otgonta

Dumeni Columberg ei naschius 1941 e carschius si el ravugl d’ina sempla fami­glia purila ell’ucliva idilica da Cavardiras ch’appartegn alla vischnaunca da Mustér. Suenter il studi d’economia alla Scola aulta da S. Gagl, terminaus sco dr. oec, ei il gliubilar turnaus en siu vitg natal, s’engaschond ina veta entira da camifo en numerusas incumbensas ed activitads publicas. Malgrad siu vast engaschi era ordeifer la regiun ha Dumeni Columberg manteniu siu domicil a Mustér ed ei staus zun attaschaus a sia regiun nativa. Il politicher cristiandemocrat e consulent d’economia ei bab da Gion Andrea ed ei staus maridaus cun Ida Nay (1945-2014).

Dalla vischnaunca sur la regiun al cantun

Cun 28 onns vegn il giuven econom e redactur eligius el cussegl da vischnaunca da Mustér e gia dus onns pli tard s’avonza el a president communal da siu vitg nativ che steva da lezs onns all’entschatta d’in grond svilup turistic. Tut en tut ei Columberg staus – ina gada sco giuvenot e l’autra ga sco pensiunau – dus decennis alla testa dalla vischnaunca. Els onns otgonta daventa Mustér ina dallas vischnauncas da model per la telecommunicaziun en Svizra. Gia 1966 cattein nus Dumeni Columberg denter ils confundaturs dalla Pro Surselva. Da 1967–1995 fa el part dalla suprastonza, biars onns sco vicepresident ed il davos sco president. Che la Surselva ha saviu realisar els onns ­otgonta in spital regiunal modern ei buca ils davos il meret da siu parsura Dumeni Columberg. Duront prest 30 onns ha el influenzau a moda decisiva e persistenta il svilup regiunal. Buca per nuot ve­gneva la regiun Surselva considerada sco piuniera ed exempel glischont dalla politica regiunala.

Duront 12 onns – da 1971 entochen 1983 – ha il politicher regiunal era representau il Cumin dalla Cadi el Cussegl grond. Sin incarica dalla regenza ha deputau Dumeni Columberg realisau – 1975 suenter la catastrofas da lavinas – la translocaziun e reconstrucziun dil vitg destruiu d’Acla (Medel) a Fuorns e da l’ucliva da Caprau (Mustér) a Carcarola.

Sco econom ha Dumeni Columberg s’entelli era mess a disposiziun sias cumpetenzas en cussegls d’administraziun e sco consulent da diversas interpresas privatas. Denter auter ha el apparteniu al cussegl d’aministraziun dalla Banca cantunala grischuna, dall’Associaziun svizra da credits per la hotellaria e d’interpresas turisticas sco las Pendicularas Sedrun SA e la Matterhorn Group SA a Zermatt etc.

Dil Cussegl naziunal al Parlament d’Europa

1979 ha il pievel grischun eligiu Dumeni Columberg el Cussegl naziunal, al qual el ha apparteniu 20 onns. Sco parlamentari federal ha el fatg part da numerusas cumissiuns, cunzun ellas domenas energia, politica regiunala, fatgs digl exteriur e s’entelli cunzun dalla cumissiun accumpignonta dalla NEAT. Cun perseveronza ei il parlamentari grischun s’engaschaus per migliurar las premissas economicas dallas regiuns muntagnardas, per in’indemnisaziun adequata dall’energia hidraulica, per bunas infrastructuras publicas, buns conducts da traffic e per ina’efficienta reit da telecommunicaziun. Dumeni Columberg ei era staus confundatur e vicepresident dall’Associaziun svizra per las regiuns da muntogna (SAB).

En connex culla NEAT ei Dumeni Columberg s’engaschaus per incarica dalla vischnaunca da Tujetsch sco intermediatur pil plazzal intermediar a Sedrun e per infrastructuras da valeta cuzzonta en favur dalla regiun sco la staziun a Mustér etc. Che la Porta Alpina ha la finala denton buca saviu vegnir realisada ei stau per el ina trumpada amara. En favur dallas vischnauncas da Vrin e Sumvitg ha Columberg menau ensemen culla Funda­ziun Greina las contractivas per in’indemnisaziun commensurada per la renunzia agl implont hidraulic, salvond aschia la Greina sco cuntrada alpina genuina da muntada naziunala.

Duront 10 onns ha il cusseglier naziunal grischun era apparteniu alla delega­ziun svizra el Cussegl d’Europa. En quei ravugl ha el denter auter giu da s’occupar dalla recepziun dils stadis Bulgaria, Albania, Moldavia ed Armenia e staus observatur politic en pliras tiaras. Sco delegau romontsch ha el plinavon giu la difficila incarica d’intermediar el spinus conflict linguistic en Belgia.

Schurnalissem e cultura

Gia en giuvens onns ei Dumeni Columberg s’empatschaus dalla cultura, da 1966–1973 ha el presidiau la Romania, la predecessura dalla Surselva Romon­tscha. Sut siu tgamun ei vegnida instradada 1966 la Dieta economica a Breil che ha la finala menau alla fundaziun dalla Pro Surselva. El decuors dils onns ei quella setransformada ella Corporaziun da vischnauncas che cumpigliava da lezzas uras 48 communas e la finala ella Regiun Surselva actuala. Sco econom e politicher cun in bien sensori cultural ei il giubilar staus perschuadius ch’il romontsch sa la finala vegnir mantenius mo sche las valladas romontschas disponan d’ina sauna basa economia per aschia puder frenar la depopulaziun.

Da 1969 entochen 1972 ei Dumeni Columberg staus redactur dalla Gasetta Romontscha. Era sch’il giuven gasettist ha renunziau suenter treis onns ad ina carriera schurnalistica en favur d’in engaschament politic, ha el manteniu ina ferma affinitad ed attaschonza alla pre­ssa. Sco versau schurnalist eis el staus duront passa 50 onns – sco collaboratur liber – ina ferma petga ton dalla Gasetta Romontscha e da La Quotidiana, sco era dil Bündner Tagblatt. Nundumbreivels ein ils rapports ord il parlament, las reportaschas tematicas e las columnas ord sia plema. Avon dus onns, cu la cuntinuitad da La Quotidiana era seriusamein periclitada, ei Dumeni Columberg buca senuspius dad ir sillas barricadas e cun siu vigurus clom da Cassandra «La Quotidiana astga buca murir!» ha el allertau ils responsabels ed aschia fullau via alla soluziun actuala che garantescha cuntinuitad sut auters auspecis.