Attenziun! Betg leger vinavant!

Pertge cumenzas a leger, sch’il titel scumonda quai? Quest text è scrit per rumantsch grischun (RG) ed RG na chapesch’ins betg. RG è in bastard. RG è artifizial. RG n’è betg cool. RG è simplamain grascha.

Quest text pudess cuntegnair restanzas dad ironia ed ironia na po betg mintgin magunar, nundir chapir. Plinavant pudess el cuntegnair fastizs da divertiment ed en in temp sco quel dad oz na sa divertesch’ins betg, er betg en il zuppà cun ina gasetta enta maun. Pia: Svelt bittar davent la gasetta! U almain deponer ella uschia che nagin percorscha che Ti l’has gì enta maun.

Pertge scriv’jau lura tuttina en RG? Perquai ch’jau sai! Perquai ch’igl è simpel. Perquai ch’jau provochesch gugent. Perquai ch’jau ma legrel dad udir critica sco: «Tia davosa glossa è stada super, perquai ch’jau n’hai betg stuì leger ella. Cunzunt la davosa frasa m’ha plaschì fitg bain.»

Ed jau ma legrel er adina puspè dad udir frasas sco «Pli gugent tudestg che RG. Jau fatsch adina la decleranza da taglia per tudestg. Sch’i dess ina per sursilvan, lura faschess jau ella per rumantsch.»

Cler, pleds sco «entrada», «facultad», «taxa per donns elementars», «taglia sin immobiglias» e «taglia da baselgia» na chapescha strusch in Sursilvan. Per sursilvan avess quai numnadamain num: «en­trada», «facultad», «taxa per donns elementars», «taglia sin immobiglias» e «taglia da baselgia».

Cura ch’i vegn uschè cumplitgà preferesch er jau «Einkommen», «Vermögen», «Gebühr für Elementarschäden», «Immobiliensteuer» u «Kirchensteuer». Qua san ins almain da tge ch’ins discurra. E sch’i va per formulaziuns sco «Kapitalleistungen aus einer anerkannten Form der gebundenen Selbstvorsorge», lura chapescha er il davos schulori per tge ch’i va. La fin finala è quai tudestg e betg RG e nus na laschain betg valair gugent che nus na chapin betg tudestg. Che nus na chapin dentant betg RG, cun gliez pudain nus quasi ans gloriar.

Senza dubi – jau hai er gia legì texts en RG ch’jau n’hai betg chapì. Ma quai n’ha da far nagut cun RG. Quai  ha da far cun la cumplicaziun dal scrivent u da la scriventa. Er en in’autra lingua na scrivessan quels e quellas betg pli chapaivel.  Avais vus era gia constatà – i dat glieud che formulescha gugent cumplitgà per valair envers ils auters sco pli intellectual. Ch’i na chapeschan sez strusch quai ch’i scrivan n’emporta nagut.

Enstagl da: «Damaun tgunsch ch’i plova» din els: «Per damaun èsi da quintar cun precipitaziuns probablas». U enstagl da: «La polizia sclerescha» – «Il fatg è object da scleriments polizials». U lura enstagl da: «Ella ha ditg gea» –  «Ella ha respundì la dumonda da maniera affirmativa».

Jau vuless era valair sco intellectual. Perquai formulesch jau uss inqual frasa cumplitgada. Ma per ch’i na vegnia betg memia intellectual furnesch jau anc gist l’interpretaziun latiers:

Emprova intenziunadamain invana da sa razzar = sex protegì.

Bain è el punctual, ma sia punctualitad è fitg individuala e cuntegn magari elements da retardament. = El è in bun schani, ma adina memia tard.

Sa chattar en la fasa finala da l’act digestiv = far cac.

Jau hai avertì da betg leger da questa grascha!

E per finir: La proxima glossa è puspè per sursilvan cun ina presa lumnezian.