«Jau sun superbi d’esser burgais d’ina vischnanca grischuna»
En las 101 vischnancas politicas dal Grischun existan 63 vischnancas burgaisas, siat associaziuns da burgais e l’Uniun dals burgais da Cuira. L’uniun tetgala è l’Associaziun da vischnancas burgaisas dal Grischun ch’è vegnida fundada avant 75 onns. Tge scopo han las vischnancas burgaisas anc ozendi? La FMR ha discurrì cun Fredi Stocker dad Igis ch’è dapi 2019 president da l’associaziun chantunala.
A sias uras ademplivan las vischnancas burgaisas funcziuns impurtantas sco per exempel la gestiun dal poveresser en vischnanca. Era oz hajan las vischnancas burgaisas anc funcziuns indispensablas, di il president da l’Associaziun chantunala Fredi Stocker. Las vischnancas burgaisas fetschian per exempel investiziuns impurtantas en quels lieus che la vischnanca politica na possia u veglia betg investir e las vischnancas burgaisas recepeschian er novas burgaisas e novs burgais.
FMR: Vus discurris d’investiziuns impurtantas che las vischnancas burgaisas fan entaifer las vischnancas politicas. Tge investiziuns èn quai propi?
Fredi Stocker: Nus sustegnain per exempel activitads da las uniuns en las vischnancas. Quai èn investiziuns pli pitschnas. A Domat ha la vischnanca burgaisa per exempel bajegià u sustegnì la construcziun da differentas immobiglias novas per il diever public. Dacurt per exempel la renovaziun da la baselgia Sogn Gion. La vischnanca burgaisa da Panaduz ha avert avant paucs mais l’engrondiment dal center da seniors e dal nov center medicinal Bongert. En mia vischnanca burgaisa da Landquart vegnin nus a realisar ina plazza communala cun ina garascha sutterrana. Nus sustegnain là nua che la vischnanca politica na vul u na po betg agir il mument. En autras vischnancas èn ils organs dals burgais engaschads en la sauaziun da las pastgiras e funs. E lu datti sa chapescha era vischnancas burgaisas che han pli pitschnas finanzas e na pon betg s’engaschar en questa dimensiun sco las vischnancas gist numnadas.
«I dat suprastanzas communalas che na renconuschan insumma betg la ‹raison d’être› dals burgais»
Fredi Stocker, president da l’Associaziun grischuna da las vischnancas burgaisas
Tgi ha da dir dapli en vischnanca – la vischnanca politica u la vischnanca burgaisa?
Tranter burgais e vischnanca politica na datti betg ina concurrenza. En bleras vischnancas lavuran la politica e la burgaisa fitg stretg ensemen e sa cumpletteschan bain. Quai è impurtant per nus. Lura datti dentant er suprastanzas communalas che na renconuschan insumma betg la ‹raison d’être› dals burgais. Ellas avessan gugent ils daners da las vischnancas burgaisas, quai è chapaivel, dentant fissan ils daners lura era pli svelt davent. Ma jau appellesch sco president a tut ils burgais da tschertgar il dialog cun las vischnancas politicas. Las pitschnas burgaisas vegnan pli e pli traguttadas da las politicas. Quai na schai natiralmain betg en noss interess.
Ils burgais en ina vischnanca avevan a sias uras privilegis envers quellas e quels che n’eran betg burgais. Per exempel cun pretschs pli favuraivels per laina da sort u cun fittar suloms. Ils burgais pudevan era decider sulets davart la vendita da sulom da vischnanca. Èn ils burgais anc adina vischins d’emprima classa en ina vischnanca ?
Quai cun ils privilegis è per gronda part tempi passati. Ma istoricamain pon ins chapir quai uschia, ch’ils burgais eran oriundamain ils sulets abitants en vischnanca. Cun l’immigraziun dad esters ch n’eran betg burgais èn las vischnancas politicas naschidas. Qua tras ha quai dà la situaziun cun la societad dividida da burgais e betg burgais. Cun il temp han las vischnancas burgaisas stuì surlaschar pli e pli ils dretgs a las vischnancas politicas. Ma las vischnancas burgaisas activas prestan oz bler positiv per il bainstar public.
«Quai cun ils privilegis dals burgais è per gronda part tempi passati»
Fredi Stocker, president da l’Associaziun grischuna da las vischnancas burgaisas
Co stat quai cun privilegis da daners per burgais?
Grondas summas na pon ins betg regalar pli als burgais. Cun l’ultima revisiun totala da la lescha da vischnancas l’onn 2017 è il niz dals burgais en furma da pajaments vegnì stritgà fin ina summa da 50 francs sco bon u en natiralias. Abstrahà da quai èn las vischnancas burgaisas adina avertas per recepir novs burgais. E qua ans drizzain nus oravant tut a vischinas e vischins ch’abiteschan blers onns en ina vischnanca.
Il chantun Grischun dumbra tranter 60 e 70 vischnancas burgaisas. Las fusiuns da vischnancas na promovan betg ina carschen?
Na, quai constat. Quai vala dentant er per las vischnancas politicas. Las fusiuns da vischnancas – sco per exempel quella da Ilanz/Glion – han reducì il dumber da vischnancas burgaisas. Da l’autra vart empruvain nus da recaltgar novas burgaisas e novs burgais en las vischnancas burgaisas existentas e da rinforzar quellas vischnancas e cuminanzas ch’i dat anc.
Essas Vus persunalmain losch d’esser burgais d’ina vischnanca grischuna?
Gea, quai sun jau vairamain. Superbi e ventiraivel d’esser burgais da Landquart e Fläsch e d’esser burgais dal Grischun e da la Svizra. Quai è senza dubi er mia motivaziun da presidiar l’Associaziun grischuna da las vischnancas burgaisas.
Grischun
Vischnancas burgaisas e la «raison d’être»
Avant 75 onns è l’Associaziun da las vischnancas burgaisas dal Grischun vegnida fundada. Oz funcziuneschan las 63 vischnancas burgaisas per gronda part en furma da tandem cun las vischnancas politicas. Las vischnancas burgaisas investeschan en il bainstar public en vischnanca. Plinavant èn ellas responsablas per recepir novas burgaisas e novs burgais. Sco quai ch’il president da l’Associaziun grischuna, Fredi Stocker ha ditg a la FMR, surpiglian ils burgais savens projects che la vischnanca politica na veglia u na possia betg far. «Era sche l’armonia tranter burgais e domiciliads n’è betg adina stada armonica funcziunescha la collavuraziun ozendi fitg bain e nus da l’associaziun grischuna appellain da tschertgar il dialog.» (fmr/mg)
Associaziun grischuna da las vischnancas burgaisas (AGVB)
La AGVB è ina da las 14 uniuns chantunalas da vischnancas burgaisas ch’i dat en Svizra. La AGVB ha actualmain 71 commembras. Da quai èn 63 vischnancas burgaisas, 7 societads da burgais e l’Uniun da burgais da Cuira. La AGVB è vegnida fundada ils 28 d’avrigl 1946 a Cuira. La suprastanza da l’Associaziun da las vischnancas burgaisas consista da 9 commembers e dal mainagestiun. Il dretg da burgais sa drizza tenor la vischnanca politica. Sche duas vischnancas politicas fusiuneschan per exempel, lura ston era las vischnancas burgaisas fusiunar. En connex cun la fusiun da vischnancas en il Grischun ha quai manà ad ina digren dal dumber da vischnancas burgaisas. In bun exempel è la fusiun da las 13 vischnancas da Ilanz/Glion l’onn 2014. Ils burgais da l’anteriura citad da Glion han fundà gist avant la fusiun ina societad da burgais. L’emprova da fundar ina nova vischnanca burgaisa è bain reussida, ma ha fatg naufragi suenter in emprim temp d’existenza. (fmr/mg)
Gust da leger dapli?