Toni Caduff-Brunner (1934–2021)

Avon 87 onns ha Toni Caduff entschiet a Degen sia cuorsa terrestra e leu en santeri ha el uss cattau il ruaus etern. Igl artg d’ina veta cumplenida d’engaschi per scola e cuminonza da vitg e val ei seserraus en tgeuadad beada.

Origin ed affinitad per l’agricultura

Toni Caduff ei naschius ils 5 da mars 1934 a Degen sco fegl da Geli Philip Caduff e da Maria Barla nata Lombris da Vella. El ravugl d’ina famiglia purila cun ina sora e tschun frars ha Toni gudiu ina biala affonza en in ambient sulegliv e da buna educaziun. Allas annadas da sia posa, carschidas si el temps da crisa ed uiara, en onns da scartezias e pitgiras, ha ei savens tuccau da renunziar e spargnar. Tuttina ei la famiglia purila sestentada a moda admirabla da porscher a tuts ina buna e solida scolaziun. Per Toni sco fegl e frar vegl ha ei giu num da segidar bien e baul culla famiglia surprendend responsabladad. Cun tgierp ed olma eis el s’engaschaus da pign ensi el menaschi puril dalla famiglia e pli tard ha el era susteniu – cunzun sco bien sitgur siu frar Michel la stad en gis da gronda fenada. Gia sco buob da vaccas en Alp Nova haveva Toni sviluppau in tschaffen special per pugnieras e biala biestga. Cun viv interess e tensiun ha el neu e neu persequitau premis ed exposiziuns da biestga. Era sche la veta professiunala ha priu in auter decuors, ha il trapassau manteniu ina ferma affinitad per l’agricultura, prendend art e part da plaschers e quitaus.

Instruiu bia scolars per la veta

Suenter la scola primara a Degen e la secundara a Vella ha Toni frequentau il Seminari da scolasts a Cuera. Gia sco seminarist ha el instruiu duront miez onn a Surcuolm. Cun la patenta en sac suondan allura dus onns scola primara a Vella per silsuenter absolver il studi da scolast secundar all’Universitad da Friburg. Suenter il studi retuorna Toni en Lumnezia per surprender igl emprem per dus onns la scola secundara a Uors ch’era gest vegnida aviarta. Silsuenter vegn el engaschaus alla Scola secundara circuitala a Vella, ina plazza ch’el occupescha per varga treis decennis entochen a sia pensiun anticipada. Rodund dus decennis ha el dau damogn a quei vast pensum pedagogic ensemen cul collega e scribent Toni Halter. Ils dus Tonis ein stai in bien tandem, els s’accordavan oreifer e secumpletavan bein: Toni Halter cun sia predilecziun per lungatgs e historia naturala, Toni Caduff per sia affinitad per matematica e historia. Sia instrucziun era solida e bein structurada e concentrada sigl essenzial. Da teorias anti-autoritaras ed experiments pedagogics lu gest en moda teneva Toni Caduff pauc. Anzi sia instrucziun era pragmatica e ferm orientada viers las pretensiuns ed ils basegns concrets dalla veta futura. Sco in da ses anteriurs scolars e pli tard sco giuven collega hai jeu appreziau sia cumpetenza e savida, sia amicabladad e beinvulientscha e siu humor spirtus.

En survetsch dalla cuminonza

Toni Caduff ha era mess generusamein ses talents en survetsch dalla cuminonza. Quei s’entelli per pintga pagaglia e savens senza gronda renconuschientscha. Per Degen eis el staus cassier communal e president dalla pleiv, pil cumin Lumnezia actuar da partida e dertgira, derschader circuital e vice-mistral. Cun premura e perseveronza ha Toni adempliu biars onns la missiun d’organist a Degen ed entgins onns era a Surcuolm. Toni Caduff ei staus – cun Carli Casanova, Murezi Paulin Arpagaus ed auters – in dils capo-iniziants per las sutgeras da Vella/Plattetg, tschentond aschia il crap da cantun pil svilup turistic futur en Val Lumnezia. Cun quella e cul project «Vallada Nova» a Davos Munts colligiava la Lumnezia els onns siatonta grondas speronzas per ina nova prosperitad economica. Era sche buca tut ei gartegiau sco previu, ei quei stausch inizial staus impurtonts ed ina premissa indispensabla per il svilup suandont.

Toni Caduff ha denton era giu in bien sensori per lungatg e cultura. Sco giuven scolast ha el redigiu la «Vusch dils mats», in supplement per las cumpignias da mats. Numerus ein ils rapports, las reportaschas, ils necrologs e las columnas che Toni Caduff ha scret el decuors dils onns per la pressa romontscha e tudestga. Siu talent litterar ha el era documentau sco translatur da «Roc e Remo» da Paul Jenny e da differentas historias pil Calender Romontsch. Era per la politica saveva Toni magari sescaldar, defendend curaschusamein ses principis conservativs.

Cuntents e ventireivels

Toni ha nuota giu prescha da maridar. Ella vegliadetgna da 47onns ha el la finala tuttina anflau il caraun, sespusond 1981 cun Andrea Brunner, ina collega neu dil Valleis. En ella ha el anflau ina partenaria beinvulenta cun numerus interess cumineivels. Els ein secasai a Glion. Era sche lur lètg ei restada senza feglialonza han els saviu guder in bi partenadi duront 40 onns. Avon treis onns han els priu dimora el da casa Val Lumnezia, nua ch’els sesentevan bein ed eran cuntents. Tier Toni ein las fleivlezias da vegliadetgna denton sefatgas valer ed el ei daventaus adina pli fleivels e quiets. Il surrir sin sia fatscha tradeva denton ch’el seigi cuntents e seremess bein a siu destin. Suenter cuorta maldispostadad eis el morts ruasseivlamein la damaun dils 19 d’october 2021. El ruaussi en pasch.