En pêr austriac a Tinizong

Aint igl Grischun Central è varsaquants onns sto ancunaschaint en unic pêr da tschess-barbet tgi cua, coloniso aint igl territori da Barvogn. Siva digl onn 2019 è sa platgea en sagond pêr, uriund dall’Austria, ainten la cuntrada da Tinizong. All’antschatta mars da chest onn è per l’amprema geda gartageda ena cuada a chel pêr.

En onn cun success

Da curt ò la Fundaziun Pro Girun publitgia en artetgel davart igl grond success cun cuadas. Sulettamaintg an Svizra èn chest onn sgulos or 21 tschess-barbet – chegl èn set tschess-barbet daple tgi durant igl onn da record 2017. «Chegl è simplamaintg ena cefra gigantica», dei Daniel Hegglin, manader dalla Fundaziun pro Girun. Las dus cuadas a Tinizong e Martina èn stadas las ampremas ansomma ainten chellas cuntradas. Igl grond success è tranter oter d’attribueir allas cundiziuns da l’ora tgi èn stadas optimalas per la cuada. «Cuadas èn er adegna ena tgossa da gartetg e dependan da differents factours», dei Daniel Hegglin. L’amprema cuada digl onn 2020 n’era betg gartageda agl pêr da Tinizong, igl pitschen n’era betg nia or digl cros.

Inge e Cravallo dall’Austria

Igls dus tschess-barbet da Tinizong èn uriunds dall’Austria e valan scu grond’excepziun. David Jenny, coordinatour regiunal dalla Fundaziun Pro Girun, ò menziuno anvers la FMR, tg’igls pless pêrs aint igl Grischun seian da cò. «U tg’els èn nias colonisos ni naschias ainten chel territori. I dat singuls tschess-barbet tgi reivan d’en oter territori e restan siva tar nous. Tgi tots dus partenaris èn pero d’en oter paeis è en’excepziun», accentuescha David Jenny. Siva digl taimp da cuar ò David Jenny tschartgea las plemas digls tschess-barbet per defineir da noua tg’igls utschels dereivan. L’analisa DNA ò musso, tg’igls dus Austriacs, tgi sa nomnan digl reminent Inge e Cravallo, dereivan dalla cuntrada Hohe Tauern.

Differentas modas da veiver

Pigl tschess-barbet porscha la Val Surses cundiziuns excellentas. La selvaschigna d’ungla è bagn represchentada e porscha uscheia avonda nutrimaint pigl utschel. Cun pares-crap nunaccessiblas e bagn schurmagedas è la regiun da Tinizong en li ideal per cuar. «Igl vess schizont plaz per ulteriours pêrs», dei David Jenny.

Tranter igls tschess-barbet dattigl fitg differentas variantas da veiver: Pêrs tgi restan fidevels passa 25 onns, pero er midar igl partenari tranter territoris vischinants è sainz’oter usit. An tge direcziun tg’igl pêr da Tinizong sa sviluppescha n’è perchegl betg previsibel. David Jenny discorra pero d’ena relaziun harmonica tranter Inge e Cravallo: «Els dorman savens agl madem li e tgiran l’egn l’oter igl plemadi. Chegl inditgescha ena relaziun stabla.» Per regla cuan tschess-barbet mintg’onn. Ed er sch’els n’on betg adegna success, ins po spitgier cun tensiun sen igl proxim pitschen tschess-barbet dad Inge e Cravallo da Tinizong.